Bajes voelt even als thuis in de familiekamer van de gevangenis in Zutphen

Voor kinderen van gevangenen is de bezoekruimte een akelige plek. De familiekamer in de penitentiaire inrichting van Zutphen biedt uitkomst.

 

De mannen die in Zutphen zijn opgesloten, zo’n 225 in totaal, konden voorheen alleen bezoek krijgen in ‘de slang’. De bezoekersruimte dankt haar naam aan de vorm. Gevangenen komen er door de ene deur binnen, het bezoek door de andere. Er is geen echt contact mogelijk. Tussen de gedetineerden en hun bezoek zit een hoge, doorzichtige plastic wand.

,,Voor een kind is het normale bezoekuur in de zaal met veertig andere grote mannen met tatoeages en al het personeel enorm indrukwekkend. Er is dan amper echt contact’’, zegt Berné, leidinggevende en afdelingshoofd in de Zutphense gevangenis.

Best gezellig

Sinds een aantal maanden kunnen gedetineerden hun gezin één keer per maand ontvangen in de familiekamer. Uit onderzoeken blijkt dat het voor de kinderen van gevangenen goed is dat zij contact met hun vader behouden, ook al zit die in de bajes. Tot nog toe kon een gevangenisbewoner naast het bezoekuur één keer per zes weken zijn zoon of dochter zien op de vader-kinddag, maar niet in een privésfeer.

De familiekamer ziet er best gezellig uit, een bank, een televisie, een tafel. Vijftig gedetineerden hebben er gebruik van gemaakt en aangegeven dat ze dat willen blijven doen. Ze mogen een keer per maand anderhalf uur hun gezin ontvangen. Alle ruimten moeten open zijn en te zien. Er zit een wc in, maar die mag niet op slot, anders gebruiken ze die om te seksen met hun vrouw, weet gevangenismedewerker Maarten uit ervaring te vertellen.

De regels van de familiekamer

De regels van de familiekamer © Carlo ter Ellen DTCT

Betrokken vader

Abdul (35) is zo’n gevangene die als een van de eersten zeer dankbaar gebruikmaakt van de familiekamer. Hij heeft drie kinderen, van 14, 11 en 4 jaar. Abdul, gezet postuur, korte broek, T-shirt, baardje, zit ruim een jaar in voorarrest. Voor welk delict wil hij niet aan de grote klok hangen. Abdul, geboren in Turkije, weet nog niet hoe lang hij moet zitten. Toen hij opgepakt werd, zag hij zijn kinderen en zijn vrouw zeven weken niet.

De overgang van zijn leven toen naar het bestaan in de gevangenis is behoorlijk groot. ,,Ik had gewoon een baan, een gezin, mijn vrouw en ik zijn al 21 jaar samen. Ik was een betrokken vader, ging met ze naar voetbal, was trainer van het elftal.’’ Hij wrijft over zijn kin. ,,Toen ik ze na zeven weken weer zag, kon ik mijn emoties niet in bedwang houden.’’

Hoe leg je aan een 4-jarige uit dat je in de bak zit?

Privileges

Zijn oudste twee kinderen weten dat hij in de gevangenis zit en waarom. Zijn jongste denkt dat hij er werkt, lacht hij. ,,Hoe leg je aan een 4-jarige uit dat je in de bak zit?” In de ‘slang’, waar het gesprek plaatsvindt, mag zijn dochter bij hem zitten. Abdul heeft een voorkeurspositie in de gevangenis. Goed gedrag geeft hem privileges. ,,Mijn deur is de hele dag open, ik heb een eigen cel en ik heb een baantje als reiniger.’’

Abdul in zijn cel

Abdul in zijn cel © Carlo ter Ellen DTCT

Huiselijke sfeer

Zijn oudste twee zijn het na zijn arrestatie slechter gaan doen op school, ze hebben het er moeilijk mee. Er was een politie-inval bij hem thuis, de kinderen hebben dat allemaal gezien. De kleinste durfde niet meer in haar eigen bed te slapen.

Maar sinds de familiekamer is het beter. Hij ziet ze, naast het gebruikelijke bezoekuur, anderhalf uur per maand extra. ,,Mijn jongste is door de familiekamer helemaal losgekomen. We zijn dan echt als gezin samen, kunnen een beetje stoeien, praten, spelletjes doen. Je kunt wat intiemere gesprekken voeren. Elkaar knuffelen. En zij kunnen echt zichzelf zijn in een huiselijke sfeer.’’

Als mijn kinderen hier zijn, vergeet ik even dat ik in de gevangenis zit

Extraatjes

Abdul is tot rust gekomen, zegt hij. ,,Ik ben erachter gekomen dat ik tekortgeschoten ben als vader en als echtgenoot. Ik besef nu pas echt wat vrijheid betekent, nu ik die niet meer heb. En waar het om draait in het leven: mijn gezin.’’

Hij was moslim, maar niet belijdend. Nu heeft hij de alcohol afgezworen. Geen drugs, geen haat. Hij bidt vijf keer per dag, vraagt om vergeving van zijn zonden en staat anders in het leven. Minder egoïstisch, hij wil er voor anderen zijn. ,,Ik kook hier elke dag, ook voor de andere jongens. Dat gevangeniseten hoef ik niet. En ik ben het aanspreekpunt voor ze en help ze als ze erdoorheen zitten.”

Pas was zijn jongste jarig, er mocht zelfs een imam komen, en een taart, bij hoge uitzondering. ,,We hebben in de familiekamer haar verjaardag gevierd, het was net echt. Ik heb een vriend buiten een cadeau voor haar laten kopen.” Het afscheid nemen vindt hij het zwaarste. ,,Als ze hier zijn, is het net als thuis. Ik vergeet even dat ik in de gevangenis zit. Maar als ze weg zijn, heb ik een dip.’’

© Carlo ter Ellen DTCT

Loyaliteit

De loyaliteit van kinderen is enorm groot, legt afdelingshoofd Berné uit. ,,Al liggen hier stapels dossiers met wat vader allemaal gedaan heeft, het blijft de vader.’’ Maar toch: ,,Het zijn gedetineerden, sommigen gevaarlijke gasten. Je moet hier op alles voorbereid zijn. We hebben wel eens vader-kinddagen gehad dat er gewoon drugs in de luier van de baby werden gesmokkeld.’’ Daarom begint het gebruik van de familiekamer met een geschreven verzoek, met een motivatie.

,,De mannen worden aangespoord om na te denken over hun leven na de gevangenis’’, zegt Berné. ,,In de familiekamer kunnen ze even vader zijn, hebben ze een heel klein stukje privacy, wat ze nergens in de instelling hebben.’’

Gevangenbewaarder Esther ziet de mannen opknappen: ,,De gedetineerden zijn heel blij met het moment in die familiekamer. Er is weer betrokkenheid bij het gezinsleven. Het gaat in het merendeel van de gevallen om jonge mannen met kleine kinderen, die die knuffel van hun kind missen en het kind die van hun vader. Je ziet het ook aan ze terug, dat ze zich er beter door voelen. En het eerste wat ik hoor als de deur opengaat, is gejuich van de kinderen. Hun blijdschap is echt mooi om te zien. Ze hebben weer iets om naar uit te kijken.’’