Ook met een strafblad mag je gewoon de gemeenteraad in

Als Willem Holleeder morgen besluit een politieke partij op te richten, dan kan dat. Er zijn wettelijk weinig belemmeringen voor mensen die zijn veroordeeld om zichzelf verkiesbaar te stellen bij verkiezingen.

 

Waarom zou iemand die ooit een scheve schaats heeft gereden niet een eerlijke kans verdienen?

Pieter Vleeming, Bond van Wetsovertreders

In Eindhoven trekt de lijsttrekker van Forum040 zich terug nadat hij in opspraak was gekomen om een oude veroordeling voor mishandeling. Kandidaten van de Bredase Stadspartij stappen op omdat hun lijsttrekker een horecaverbod zou hebben en in het verleden is veroordeeld voor carjacking. Het CDA zit in zijn maag met een raadskandidaat in Echt-Susteren die in het verleden is veroordeeld voor een caféruzie waarbij iemand een gebroken schedel opliep.

Het liefst hebben we volksvertegenwoordigers van onbesproken gedrag. Toch zijn er legio voorbeelden van kandidaten voor de gemeenteraden met een vlekje. ,,Maar waarom zou iemand die ooit een scheve schaats heeft gereden niet een eerlijke kans verdienen als hij zich wil inzetten in de politiek?” zegt Pieter Vleeming van de Bond van Wetsovertreders. De Bond zegt mee te hebben willen doen aan de raadsverkiezingen in meerdere gemeenten met lijsten van ex-gedetineerden. ,,Maar we waren te laat met het indienen van kandidatenlijsten. Dus hebben we nu maar vast de inschrijfformulieren voor de Tweede Kamerverkiezingen ingevuld.”

Verklaring

Of een veroordeelde zich verkiesbaar mag stellen, ligt aan de aard van het delict. Bij ernstige delicten zoals misdrijven tegen de veiligheid van de staat, kan een rechter iemands passief kiesrecht ontnemen. Maar dat gebeurt zelden. Toen bijvoorbeeld het OM in 2005 eiste dat Mohammed B. – de moordenaar van Theo van Gogh – het recht om gekozen te worden zou verliezen, wees de rechtbank die eis af. De kans dat hij ooit een partij zou oprichten, leek de rechter verwaarloosbaar.

Wie raadslid of Kamerlid wil worden, heeft formeel ook geen verklaring omtrent het gedrag (VOG) nodig. Wel zijn er veel partijen die dat van hun kandidaten vragen, om te voorkomen dat er ‘rotte appelen’ tussen zitten of dat er iemand op de lijst komt die de partij door zijn of haar verleden in diskrediet kan brengen. Onder andere de VVD en Denk doen dat. Maar veel andere partijen weer niet, omdat ze het een vorm van schijnzekerheid vinden.

,,Als je veroordeeld bent voor drugshandel, kun je nog steeds een VOG krijgen”, zegt bijvoorbeeld Adriaan Andringa van D66. ,,Bij het aanvragen van een VOG wordt immers alleen gekeken of je iets op je kerfstok hebt dat een belemmering kan zijn voor de functie die je wilt uitoefenen.” Vrijwel alle landelijke partijen hebben daarom eigen integriteitsregels opgesteld om hun kandidaten te schiften. Van cursussen tot het ondertekenen van een erecode.