Plan om crimineel langer in cel te houden een risico

Het kabinetsplan om criminelen hun celstraf langer te laten uitzitten, in plaats van twee derde ervan, kan negatief uitpakken. Het zou de kans kunnen vergroten dat criminelen na hun straf weer in de fout gaan.

Dat is op te maken uit onderzoek van de Erasmus Universiteit dat een studie deed naar die ‘voorwaardelijke invrijheidstelling’. Het kabinet wil het mes zetten in de huidige regeling, waarbij criminelen die tot lange celstraffen zijn veroordeeld na twee derde vrijkomen. Het is zelfs een speerpunt van minister Sander Dekker (Rechtsbescherming), die vindt dat de huidige regeling ‘ieders rechtvaardigheidsgevoel ondergraaft’. Hij wil daarom dat criminelen maximaal twee jaar eerder vrijkomen, en niet zoals nu soms, tien jaar (bij een straf van 30 jaar).

Volgens de onderzoekers heeft het schrappen van vervroegde vrijlating echter ‘niet de voorkeur’, juist om veroordeelden ‘met een zo gering mogelijk recidivegevaar’ terug te laten keren in de maatschappij. Vooral medewerkers van de reclassering en het Openbaar Ministerie vertelden de onderzoekers dat langgestraften meer tijd en toezicht nodig hebben om te voorkomen dat ze een nieuw leven kunnen opbouwen en niet weer in de fout gaan. Twee jaar is ‘te kort’ voor criminelen ‘zonder vaste thuisbasis’ of ‘sociaal vangnet’, als ze bijvoorbeeld al twaalf jaar hebben vastgezeten. ,,Er moet bij dergelijke cliënten op alle leefgebieden worden geïnvesteerd, zeker als er ook forensische zorg nodig is. Vaak moet dan eerst nog worden gewerkt aan de primaire basisbehoeften en dan pas aan de rest. Dan is twee jaar heel weinig.’’

Daar komt bij dat officieren van justitie waarschuwen voor ‘calculerend gedrag’ bij veroordeelden. Ze zouden kunnen bedanken voor voorwaardelijke invrijheidstelling omdat ze dan de proeftijd en daarmee verder toezicht kunnen voorkomen. ,,Dan heb je gewoon een groot risico dat mensen zeggen, laat mij maar twee jaar zitten. Je hoort nu al mensen die zeggen, we hebben hier geen zin in’’, merkte een reclasseringsmedewerker op. Juist de mensen voor wie toezicht ‘bedoeld is’, zou je kunnen gaan ‘missen’, waarschuwde deze de onderzoekers. ,,Die weten wel beter, die zitten maar even hun straf uit.”

Geen automatisme

Dat het voorwaardelijk vrijkomen ‘een vanzelfsprekendheid is geworden’, zoals Dekker stelt, noemen de onderzoekers ‘ongegrond’. Het is ‘zeker geen automatisme’. Wel is het nu zo dat 86 procent van de criminelen na twee derde van hun straf vrijkomen. Daaraan worden nu al wel steeds vaker extra voorwaarden verbonden.

Het gebeurt ook vaker dan gedacht dat criminelen weer worden teruggezet in de cel als ze weer in de fout gaan of voorwaarden overtreden, stellen de onderzoekers.

Dekker heeft de Tweede Kamer laten weten het onderzoek te betrekken in zijn wetsvoorstel waar zeker nog een paar maanden aan gewerkt wordt.