Als het misgaat, rest de zee of een Libische cel

© afp. Op een strand in Libië spoelden de afgelopen week zo’n 130 lichamen aan van verdronken migranten.

De twee grootste risico’s voor migranten die vanuit Libië willen oversteken naar Europa, zijn de verdrinkingsdood of belanden in een Libische gevangenis als de poging mislukt. Toch wagen steeds meer mensen de oversteek.

De Libische premier Fayez Seraj waarschuwde Brussel gisteren maar vast. “We kunnen niet accepteren dat de Europese Unie migranten naar ons terugstuurt.” De leider van de eenheidsregering, die gesteund wordt door de Verenigde Naties, zei dat in een interview in Welt am Sonntag. 

De dagen ervoor waren bij de kustplaats Zuwara ruim 130 dode lichamen van migranten aangespoeld, onder hen veel vrouwen en zeker vijf kinderen. Donderdag trof de Libische kustwacht al een verlaten boot aan waarvan ze vermoedde dat die een dag eerder was omgeslagen. 

Dit jaar maakten ongeveer 40.000 mensen vanuit Noord-Afrika de oversteek naar Italië. Dat is ongeveer hetzelfde aantal als vorig jaar, maar vooral de laatste twee weken neemt de drukte op het water toe. Dit jaar zijn al zo’n 2000 mensen die de oversteek naar Europa waagden, verdronken. 

De route is een stuk gevaarlijker dan de overtocht tussen Griekenland en Turkije die sinds het akkoord tussen de EU en Turkije in maart werd afgesloten, nauwelijks meer wordt gebruikt. 

En ook de plaats van vertrek – Libië – zit vol risico’s. Smokkelaars hebben vrij spel in het land waar de chaos regeert, sinds de val van Kadafi in 2011. Volgens Joel Millman van de internationale organisatie voor migratie (IOM) neemt hun dwang richting migranten toe. “We horen steeds vaker dat mensen door smokkelaars worden vastgehouden in bewaakte huizen.”

  • We horen dat mensen gedwongen worden de boten op te gaan, ook als ze zeggen niet te willen omdat ze zich niet veilig voelen.

    Joel Millman, IOM

Daar worden ze volgens IOM afgeperst. Er wordt contact gezocht met familieleden, die het al tot Europa hebben gered, of van de familie in het land van herkomst. Pas als betaald is, worden ze vrijgelaten.

“Deze methode is op zich niet nieuw”, aldus Millman. “Dit soort verhalen hoorden we vijf jaar geleden ook van Eritreeërs die in de Sinai werden ontvoerd. Het overkomt niet alle migranten, maar we maken ons wel zorgen. Ook omdat we horen dat mensen gedwongen worden de boten op te gaan, ook als ze zeggen niet te willen omdat ze zich niet veilig voelen.” 

Als hun boot in de problemen komt en ze door de Libische kustwacht worden gered, worden de migranten naar zo’n twintig detentiecentra gebracht. Die zitten inmiddels overvol. 

In april luidde de VN-missie in Libië UNSMIL al de noodklok. Toen werden in detentiecentrum Zawiya vier migranten bij een ontsnappingspoging, doodgeschoten. Volgens UNSMIl zijn de omstandigheden in de centra onmenselijk. Ze zitten overvol, er is te weinig eten en geen medische zorg. 

Migranten die op zee gered worden door de EU-operatie ‘Sophia’ worden naar Italië gebracht. Maar als het aan de Oostenrijkse minister van buitenlandse zaken Kurz is dat binnenkort verleden tijd. De EU kan migranten het beste, net als Australië doet, op eilanden vasthouden. 

“Iedereen die probeert illegaal op een boot Europa in te komen, heeft zijn kans verkeken om asiel aan te vragen en zal worden teruggestuurd”, zei Kurz. Maar daar zit Libië, zoals premier Seraj het gisteren verwoordde, “niet op te wachten”