Bestrijden van zware misdaad kan niet meer zonder kroongetuige

De politie doet onderzoek op de plek in Amsterdam-Noord waar de 41-jarige Reduan B., de broer van de kroongetuige Nabil B., is doodgeschoten. © ANP

De moord op de 41-jarige Reduan, broer van kroongetuige Nabil B., is een drama voor zijn familie en een klap voor politie en Openbaar Ministerie. Blijft het OM het redelijk nieuwe middel van deze supergetuige inzetten nu er een dode is gevallen?

Amper een week nadat het OM meldde dat het met een kroongetuige een einde hoopt te maken aan een reeks liquidaties in en rond de hoofdstad, viel donderdag een volstrekt onschuldige dode. En daarmee laait de discussie op over de inzet van de kroongetuige.

Niets wijst erop dat het Openbaar Ministerie de getuige die tegen een korting op zijn strafeis gaat verklaren uit de gereedschapskist verwijdert. Onlangs nog bij de presentatie van de misdaadcijfers in Amsterdam gaf, toen nog hoofdofficier van justitie, Henk Hofstee aan dat alle middelen worden ingezet, dus ook beschermde getuigen en kroongetuigen. Op het moment dat Hofstee die woorden uitsprak, was het OM overigens al in onderhandeling met de kroongetuige wiens broer nu is vermoord.

De Nederlandse rechtsgeschiedenis telt officieel slechts vier kroongetuigen, Nabil B. meegerekend. Er waren wel voorlopers. In 1993 werd Helio Stewart, lijfwacht van drugshandelaar Kobus L., neergeschoten. Hij kreeg het predicaat kroongetuige, maar was dat volgens de huidige normen niet. Richard T. is dat wel. In mei 2013 kreeg deze kroongetuige zes jaar cel in plaats van twaalf voor onder meer het gooien van een granaat naar een kantoor op de Amsterdamse Churchilllaan en een poging tot moord. Zonder zijn medewerking was een groot aantal medeverdachten en de opdrachtgever Rob Z. nooit veroordeeld. De rechter kon geen smet ontdekken op de kroongetuige-procedure. Er mag slechts korting op de strafeis worden beloofd, geldelijk gewin is er niet bij.

Kaken op elkaar

Tot een vergelijkbaar oordeel kwam vorig jaar het gerechtshof Amsterdam in het liquidatieproces met de naam Passage. De verdachten hielden de kaken op elkaar en een mislukt onderzoek leek aanstaande. “Eerst nadat een van hen van het predicaat kroongetuige kon worden voorzien – de verdachte Peter la S. – is het onderzoek naar een aantal van die moorden in een stroomversnelling geraakt”, oordeelde het hof. Dat Willem Holleeder nu voor meervoudige moord voor de rechter staat, is vooral te danken aan die kroongetuige. In Passage diende zich ook een tweede kroongetuige aan, Fred R.

Op de golven van die successen rook het OM een kans de regeling uit te breiden. Nu nog kan een kroongetuige alleen opdraven in een delict waarop zeker acht jaar cel staat. En de korting op de eis van het OM mag slechts vijftig procent zijn. Het OM wil de korting naar 90 procent verhogen en de grens tot toepassing van de regeling naar delicten tot beneden de acht jaar.

Zonder tegenprestatie

De puristen onder de strafrechtadvocaten vinden dat in het Nederlandse strafrecht eigenlijk geen plaats is voor de kroongetuige. Iedereen is verplicht om te getuigen en dat zonder tegenprestatie. De speurtocht naar de waarheid dient zo zuiver mogelijk te geschieden, aldus dat deel van de advocatuur.

Dat de criminelen de kroongetuige niet zien zitten, is niet verwonderlijk. Zwijgen is de norm in het milieu en praten met politie een zonde, een doodzonde zo blijkt nu helaas. Kroongetuigen worden gezien als overlopers en verraders. Het OM weet dat en onderkent ook dat familieleden een risico lopen. Dat nu een familielid is omgelegd zal binnen het OM en politie niet leiden tot een debat over de kroongetuige, wel over een eventuele aanscherping van de beveiliging van de kroongetuige en zijn familie.

Op camera

De moord op de broer van kroongetuige Nabil B. is vastgelegd op camera’s. Het is nog niet duidelijk of het Openbaar Ministerie de beelden naar buiten gaat brengen. Daarover moet volgens een woordvoerder van het OM nog een beslissing worden genomen. De beelden zouden scherp zijn. De 41-jarige Reduan B. werd donderdagochtend iets na 08.30 uur in zijn bedrijf  in Amsterdam-Noord  neergeschoten.