Hoe Brabant met miljoenen een jachthaven uit handen van criminelen hield

RAAMSDONK – De provincie Brabant legde deze herfst miljoenen euro’s op tafel om te voorkomen dat de Raamsdonkse jachthaven Hermenzeil in criminele handen kwam. Een reconstructie.

 

Criminelen jagen op bezit in de bovenwereld. Vastgoed, campings en jachthavens hebben hun warme belangstelling. Ook jachthaven Hermenzeil aan de Bergsche Maas. Die haven zou al jaren het terrein zijn van drugsdeals, wapenhandel en ontmoetingen tussen criminelen. Leden van een motorbende treffen elkaar regelmatig in de haven. Daarnaast vindt er een waslijst aan delicten plaats: diefstal, verduistering, huiselijk geweld.

 

Eind november helpt de provincie de gemeente Geertruidenberg om de jachthaven te kopen. Een triomf. Een zege op de ondermijnende criminaliteit. ,,Wij willen de situatie daar normaliseren”, zegt burgemeester Willemijn van Hees.

Helikopter

De ‘omsingeling’ van Hermenzeil begint eind 2014. Van Hees roept dan de hulp in van de Taskforce Zeeland Brabant en het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC). Dat leidt in de zomer van 2015 tot een grote inval in de jachthaven. Die zondag genieten mensen op een stoeltje aan het water of gaan ze richting de Biesbosch met hun boot. Maar plots klinkt in de lucht een ronkend geluid: boven de jachthaven cirkelt een politiehelikopter. Een groot aantal politieauto’s entert de jachthaven. Ook belastingdienst, douane, openbaar ministerie en gemeente zijn van de partij. Alles wordt doorgelicht. Boten, chalets, auto’s, mensen.

Vaten mierenzuur

Persconferentie Hermenzeil.

Persconferentie Hermenzeil. © Sjoerd Marcelissen

Tijdens de grote controle worden een gestolen boot en een gestolen buitenboordmotor gevonden. Ook treft de politie enkele vaten mierenzuur: een mogelijke grondstof voor de productie van synthetische drugs. Niemand wordt aangehouden. Een mager resultaat, zo lijkt het. ,,Maar de politie heeft die dag wel heel veel informatie opgedaan”, constateert burgemeester Van Hees.

Leo van den Brand, dan nog de eigenaar van Hermenzeil, is overdonderd. ,,Die inval heeft mijn bedrijf de genadeklap gegeven, want na die actie bleven de klanten massaal weg.”

Politiewoordvoerder Enny de Wit ziet dat anders: ,,Het is bijzonder dat een onderneming ten onder zou gaan aan de gevolgen van een handhavingsactie en de daaropvolgende media-aandacht. Het is eerder denkbaar dat klanten uit de geschetste doelgroep van criminelen wegblijven van locaties waar dit soort handhavingsacties plaatsvinden.”

Hoe dan ook: na de politie-inval stapelen de schulden van Van den Brand zich op. Hij probeert zijn bedrijf te verkopen aan de Haarense ondernemer Wim Vugts. ,,Alles was geregeld, de bank was akkoord”, zegt Vugts. ,,Wij zouden verder gaan met het recreatieve gebeuren en er weer iets moois van maken.” Volgens hem blijft de verkoop echter hangen bij de curator en de rechter-commissaris. ,,Naar het waarom kan ik enkel raden. Ik weet niet wat er speelt.”

Het bestaan van criminele activiteiten bij Hermenzeil is hem onbekend, zegt hij. ,,Als ik dat vermoed, kom ik niet eens kijken.”

Die inval heeft mijn bedrijf de genadeklap gegeven, want na die actie bleven de klanten massaal weg

Leo van den Brand

Failliet

In het voorjaar van 2016 wordt Hermenzeil failliet verklaard. De familie Van den Brand zet de bedrijfswoning naast de haven in de verkoop. Het pand heeft strategisch belang: de eigenaar van dit huis is ook bezitter van de entree naar de jachthaven. De gemeente krijgt het huis te koop aangeboden. ,,De verkopende partij zag het belang in van overheidsingrijpen op die locatie”, verklaart burgemeester Van Hees. Want op dat moment ligt er al een bod. En die bieder blijkt een bekende van de politie, als het gaat om drugs, heling en geweld.

Daarmee wordt de gemeente voor het blok gezet. Snel handelen lijkt noodzakelijk, om te voorkomen dat de poort naar Hermenzeil in criminele handen komt. De provincie springt bij, om financieel voortvarend zaken te kunnen doen. Voor minstens 300.000 euro kan de bedrijfswoning gemeentebezit worden. Toch gaat de deal niet door. Want het schaakspel rond Hermenzeil krijgt een andere wending als in de zomer van 2016 de ‘koningin’ in beeld komt: de jachthaven zelf. Doordat de Belastingdienst het faillissement van Leo van den Brand als privépersoon aanvraagt, wordt het mogelijk om de jachthaven in te lijven. Opnieuw is de provincie bereid om de portemonnee te trekken. Ook de gemeenteraad ziet de noodzaak. Alle lichten staan op groen: voor 1,5 miljoen euro kunnen zaken worden gedaan.

Hermenzeil Raamsdonk

Hermenzeil Raamsdonk © Sjoerd Marcelissen

Terwijl gemeente en provincie zich focussen op de haven, wisselt de bedrijfswoning alsnog van eigenaar, voor een bedrag dat fors lager ligt dan wat de gemeente eerder zou betalen. De overname van de jachthaven loopt vervolgens spaak. De gemeente komt niet tot een deal met de curator. Tegelijkertijd bieden ook anderen op Hermenzeil. Mogelijk zijn die biedingen hoger en zonder voorwaarden en komen ze uit criminele hoek. De burgemeester kan niet zeggen wat zij daarover van het Team Criminele Inlichtingen heeft vernomen.

Ons is bekend dat zich aspirant-kopers hebben gemeld die actief zijn in het zware criminele milieu

Politiechef Peter van Bennekom

In september 2017 dreigen de boeven de strijd te winnen. De curator en hypotheekhouder Rabobank schrijven een openbare internetveiling uit. Zeker twee verdachte personen doen een bod. Een rampscenario dreigt. ,,Bij ons is bekend dat zich aspirant-kopers hebben gemeld die actief zijn in het zware criminele milieu”, zegt politiechef Peter van Bennekom. Mensen die handel in drugs en wapens mogelijk maken.

Missie geslaagd

Provincie en gemeente vinden echter een manier om Hermenzeil alsnog in handen te krijgen: de provincie neemt de schulden van de failliete jachthaven over (1,5 miljoen euro), waardoor de weg vrij is om de gemeente Geertruidenberg eigenaar te maken. Die missie slaagt. In korte tijd verandert alles, op Hermenzeil. Er komen slagbomen, hekken, 24-uursbewaking. ‘Verbijsterd’ is Leo van den Brand door het handelen van de overheid. Het criminele stempel dat op Hermenzeil wordt gedrukt, raakt hem. Hij zegt van niets te weten. ,,Ik moet maar accepteren wat over de jachthaven gezegd wordt.”

Angela Damen, sinds 1989 klant bij Hermenzeil en sinds enkele jaren wonend en werkzaam in de haven: ,,Ik heb hier geen crimineel gezien. Het enige wapen hier is een snijmes. Dit is te belachelijk voor woorden.”

Effectief

Hermenzeil is niet het eerste voorbeeld van overheidsingrijpen om te voorkomen dat vastgoed in criminele handen komt. Eerder kocht de gemeente Gilze en Rijen seksclub Badda Bing. ,,Het kan effectief zijn”, zegt Toine Spapens, hoogleraar criminologie aan de Universiteit van Tilburg. ,,Je ziet dat criminelen vaak erg hardnekkig zijn met het vasthouden aan bepaalde ontmoetingsplaatsen, zeker wanneer de eigenaar van het vastgoed dezelfde blijft of een volgende eigenaar of exploitant ook iemand is van wie je denkt ‘mwah’. Natuurlijk hebben criminelen meer plekken waar ze bij elkaar komen, maar eentje minder is altijd winst.”

Noodgreep

Spapens noemt het desondanks ‘een noodgreep’. ,,Kennelijk is het hier niet mogelijk om te bewijzen dat het om crimineel geld gaat en dat gewoon af te pakken, wat je liever zou doen. In dit soort gevallen gaat het vaak om stromannen of bedrijven die op zichzelf strafrechtelijk ‘schoon’ zijn, maar waarvan je vermoedt dat het voor geen meter deugt.”

Er zijn meer mogelijkheden om te voorkomen dat vastgoed in handen komt van verdachte partijen. Wat Spapens betreft kunnen die mogelijkheden ruimer. ,,Dat zou kunnen door de Wet Bibob, die nu beperkt is tot bepaalde economische activiteiten, zoals coffeeshops, prostitutie, horeca en overheidssubsidie, een groter bereik te geven.”

Grote puinhoop

Binnenkort komt Hermenzeil opnieuw te koop. Met de Wet Bibob in de hand zal de gemeente aspirant-kopers uitgebreid screenen. Of ondernemer Wim Vugts nog een poging waagt? ,,Ik weet het niet. De boel is leeggelopen, het is nu een grote puinhoop.”

Toch is er belangstelling zat, volgens de gemeente. Van Hees: ,,Ik hoop dat we weer een prachtige jachthaven krijgen.”