Softdrugs, harde misdaad

wiet

Doorgeladen wapens, mishandelingen, ripdeals en grote sommen geld. De illegale hennephandel lijkt zijn onschuld steeds meer te verliezen en uit te groeien tot een onstuitbare business.

Eerlijk
Even buigt Geert zijn hoofd. ,,Mijnheer heeft geen strafblad”, hoort hij de politierechter zeggen. Zijn vrouw zit achter hem in de rechtszaal in Assen. Geert wil eerlijk zijn, zegt hij. Ja, het klopt dat hij een hennepkwekerij in zijn huis in Nieuw-Amsterdam heeft gehad. Wanneer hij die heeft ingericht, blijft onduidelijk. Gat in z’n geheugen. ,,Mijn eerste oogst mislukte. Ik hield er nauwelijks iets aan over”, knauwt de 55-jarige.

Geert – niet zijn echte naam – werkt als proces-operator bij een fabriek in Zuidoost-Drenthe. Hij heeft 6000 euro schuld. Het is crisis. ,,Mijn vrouw zit ook nog in de schuldsanering”, zegt hij schoorvoetend. De rechter moet wel begrijpen dat de schulden als een molensteen om hun nek hangen. Want ze werken beiden wel. Hard ook. Het is dan wrang dat er maar weinig in de portemonnee overblijft. ,,Je moet toch eten.”

Snel en gemakkelijk
Het opzetten van een hennepkwekerijtje, ja, dat leek Geert wel wat. Snel en makkelijk geld verdienen. Maar het bleek toch lastiger, blijkt uit z’n verhaal. Een wespennest met niet altijd even frisse jongens. Geert, een ongeschoren man met brede schouders, buigt zijn hoofd nog maar weer eens en fluistert dan: ,,Het heeft me meer verdriet opgeleverd dan vreugde. Ben blij dat ze me gepakt hebben.”

Geerts situatie is niet uniek. Sterker, hij is een van de zovelen die zijn gepakt vanwege het opzetten en runnen van een kwekerijtje. Even snel geld scoren. Een kleine speler, in een markt die steeds professioneler en harder wordt, constateren OM en politie. Het afgelopen jaar werden een hoop kwekerijtjes opgerold die lijken op die van de 55-jarige Geert. Maximaal 100 plantjes. Wie maakt zich daar nou echt druk om?

De illegale hennephandel lijkt zijn onschuld steeds meer te verliezen en uit te groeien tot een onstuitbare business. FOTO ARODI BUITENWERF

Onschuldig imago
De hennepplant heeft een onschuldig imago. Een fout en achterhaald beeld. Achter de hennepplant schuilt een wereld van spijkerharde criminelen, die geweld niet schuwen. Ripdeals waarbij de partij drugs vlak voor de overdracht met geweld wordt gejat, witwassen, doorgeladen wapens in kwekerijen en corruptie gaan hand in hand met de hennepplant. ,,Het is serieus big business”, schetst officier van justitie Pieter van Rest van het Openbaar Ministerie Noord-Nederland. ,,Met giga-belangen, die soms worden verdedigd met geweld en wapens.”

Wie denkt dat zoiets alleen in de Randstad of in het zuiden – tot voor kort de ‘hennepschuur van Nederland’ genoemd – voorkomt, komt bedrogen uit. Drenthe, Groningen en Friesland zijn steeds meer in beeld, is het idee van de opsporingsdiensten. Het uitgestrekte platteland, met afgelegen gebieden en gebouwen, leent zich uitstekend voor grote kwekerijen.

Maar waar hebben we het dan over? Nou, over de man uit Drachten met een broodjeszaak bijvoorbeeld. Hij werd door Hell’s Angels bedreigd nadat hij een kwekerij van hen ontdekte in zijn pand. De bendeleden van de motorclub mishandelden de man, dwongen hem zijn mond te houden. De Drachtenaar moest doodsbang onderduiken. De drie Hell’s Angels werden gepakt, ze droegen doorgeladen pistolen. Of het gaat over de inval van afgelopen zomer in Groningen waarbij een kwekerij met 1000 planten werd gevonden. De politie Noord-Nederland pakte acht mensen op, nam tien vuurwapens in beslag en vond ruim drie ton aan contanten.

Klimaatsysteem
Zachtjes blazen de zes zoemende ventilatoren lucht over 578 kleine planten. Het is warm in de kamer door de ruim twintig grote lampen die boven de wietplanten bungelen. De planten staan in een gebouwtje van sandwichpanelen dat weer is gebouwd in een grote – verder lege – loods. Een geavanceerd klimaatsysteem – dat regelt dat het warm en vochtig genoeg is – hangt aan een van de wanden.

Ideale omstandigheden voor een goede groei van de hennepplant. ,,Op deze manier kun je elke acht weken oogsten”, vertelt de agent van hennepteam Noord-Nederland, een jongeman met een breed postuur. Hij kijkt naar de bedrading die langs de wanden loopt. Met krammetjes zijn de draden netjes tegen de panlatjes aangedrukt. Het zegt iets over de professionaliteit van deze kwekerij, vertelt de agent. Het soort dat hij en zijn team steeds vaker zien. Op zolderkamertjes, in zeecontainers in de tuin begraven, in schuren van grote herenboerderijen.

En in loodsen zoals deze, waar de agenten deze dinsdag 9 februari, in Surhuisterveen een kwekerij opdoeken. Buiten wijst niets er op dat hier een professionele wietplantage wordt gehouden. Even snuift de jonge agent wat van de weeïge geur in de loods op. De wietgeur is niet zo doordringend. ,,Nog redelijk jonge planten”, weet hij. Jelle van der Meulen, teamchef van het 35-koppig tellende hennepteam, informeert naar wat de inval heeft opgeleverd. 600 jonge planten aan de linkerkant en ruim 600 lege plantenbakken rechts van het gebouwtje in de loods. ,,Daar hebben ze net geoogst. Dit is een vrij grote vangst.”

Hard geraakt
Later die dinsdag blijkt dat de inval in Surhuisterveen onderdeel is van een grotere actie tegen een criminele organisatie. Bij vijftien invallen in heel Noord-Nederland worden twee vuurwapens aangetroffen, meerdere auto’s en motoren, boten met trailers en vrijwel nieuwe mountainbikes. Ook wordt een flinke lading aan contant geld in beslag genomen.

Criminelen worden opgepakt, veroordeeld, maar ook hard geraakt in de portemonnee. ,,Want daar voelen ze het”, zegt Van Rest. Vorig jaar werd ruim 6 miljoen euro, via een rechtszaak, afgepakt van de hennepcriminelen, het jaar ervoor was dat nog 2,5 miljoen euro.

Tegelijkertijd worden minder kwekerijen ontmanteld in Noord-Nederland. Die steeds groter en professioneler lijken te worden, constateert de politie. Soms heuse fabrieken, zoals in Elsloo, waar 9500 planten worden aangetroffen. Goed voor een miljoen euro per oogst. Volgens politiechef Van der Meulen is het aantal kwekerijen dat ze oprollen het topje van de ijsberg. De politie doekt jaarlijks naar schatting 15 tot 25 procent van alle kwekerijen op.

Vraagtekens
Steeds vaker worden vraagtekens gezet bij het gedoogsysteem – soms als schizofreen bestempeld – van Nederland. Coffeeshops mogen wel wiet verkopen, maar amper in huis hebben. Wiet telen en leveren is verboden. Maar hoe komt de coffeeshop dan aan de handel?

Volgens burgemeester Cees Bijl van de gemeente Emmen betekent stoppen met gedogen dat de handel volledig de criminaliteit ingaat. ,,Het grootste deel van de teelt is bestemd voor het buitenland. Dus je moet het in Europa regelen. Het is niet zo simpel.” Ook bij de politie stellen ze dat reguleren, wat inhoudt dat de overheid beperkt vergunningen afgeeft voor teelt, niets uithaalt. Het grootste deel – 80 procent – zou over onze grenzen worden verscheept. En de vraag verandert niet. Daarbij is in heel Europa bekend dat de straffen in Nederland voor het telen van marihuana laag zijn. Een van de redenen waarom het aanbod uit Nederland hoog is.

Die hoge exportcijfers zijn evenwel nergens op gebaseerd, zegt hoogleraar algemene rechtswetenschappen Jan Brouwer van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij verwijst naar politierapporten waarin de cijfers genoemd worden, maar dat is op z’n best eeneducated guess. En zelfs dat betwijfelt hij. ,,Een slag in de lucht dekt de lading beter. Nederwiet groeit veel goedkoper in het buitenland en dan zonder strenge controle.”

Zorgen
Brouwer maakt zich, net zoals politie en justitie, zorgen over toenemende inmenging van de zware criminaliteit. Die kan en zal op den duur ontwrichtend werken op onze maatschappij. Het mag dan wel om softdrugs gaan, stelt hij, maar de teelt er van is al een tijdje gekoppeld aan harde misdaad. Volgens hem moet de overheid een duidelijke keuze maken. ,,Verbied de coffeeshop of reguleer de teelt. Gedogen van alleen de verkoop werkt niet meer. Bendes verdienen te veel geld met de teelt.” Volgens de rechtswetenschapper bestaat het reële gevaar van vorming van onaantastbare maffia, door het met de teelt verdiende geld. ,,Ik vergelijk de gevolgen van de huidige halfslachtige regeling wel eens met de drooglegging van de VS in de jaren twintig. De maffia verdiende door het alcoholverbod zo veel geld met de illegale drank dat het onmogelijk werd om ze later aan te pakken. De maffia is nu nog, vanwege het geld dat ze stopten in de bovenwereld, invloedrijk. Haal je de teelt uit de criminele sfeer, dan voorkom je dit effect.”

Officier van justitie Van Rest onderstreept daarom het belang van samenwerken: de integrale aanpak. ,,Politie, woningbouwcorporaties, energiemaatschappijen, OM, belastingdienst en gemeenten. We hebben een gezamenlijk convenant. Weten elkaar steeds sneller en beter te vinden. Samen kunnen we het de criminelen moeilijker maken. Naast veroordelen, ook geld afpakken dat is verdiend met de wietopbrengst.” Maar wie bedenkt dat zo’n 80 procent van de kwekerijen niet wordt ontdekt, zal beseffen dat het niet meer dan een druppel op de gloeiende plaat is. Van Rest erkent dat, maar zegt dat de reikwijdte van de opsporingsarm niet oneindig is. ,,Soms zijn er andere prioriteiten.”

Meeslepen
,,Ik heb er eigenlijk geen verstand van hoe je zoiets moet doen.” Geert heeft zich laten meeslepen, vertelt hij. Maar hoe kwam hij dan aan het geld voor die materialen? Hij weet het niet meer, zegt hij tegen de rechter. Een riedeltje dat vaak uit de monden komt van de kleine kwekers in de rechtbank. Bang voor represailles van de grote jongens die vaak de spullen leveren. In ruil voor een deel van de opbrengst.

,,Hoe je zo’n kwekerij opzet, heb ik een beetje opgezocht op internet. De stroommeter teruggedraaid. Een beetje aanklooien.” Hij kijkt op. Ja, het klopt dat de politie 102 lege kweekpotjes aantrof in zijn woning. En 60 hennepplanten? Ja, dat kan ook wel kloppen. De officier van justitie is glashelder. ,,102 potjes zijn gebruikt voor de eerste oogst. Dat die oogst is mislukt, dat zeggen ze bijna allemaal.” Hij eist een werkstraf. ,,En we willen de berekende opbrengst van 9123 euro terug.” Geert schrikt en buigt zijn hoofd. ,,Dan zak ik verder de financiële afgrond in.”

Gouden kranen
Zeewaardige jachten, wapens, dikke auto’s en enorme villa’s. Politie en het openbaar ministerie treffen het allemaal aan bij onderzoeken rond grote henneporganisaties. Een van de bekendste voorbeelden is het onderzoek Arville. De politie deed in mei 2014 invallen in Drenthe (Gasteren en Assen) en Friesland (Leeuwarden) en stuitte op miljoenen euro’s aan cash en goudstaven, verstopt in meerdere ondergrondse kluizen. In een villa in Leeuwarden van de hoofdverdachte hingen kroonluchters zo groot dat je er bijna niet onderdoor kon lopen. Een Aston Martin-sportwagen (waarde 380.000 euro) werd in beslag genomen. Ook had de woning in Leeuwarden chique marmeren details en gouden kranen, liet het OM weten. Het onderzoek Arville draaide om witwassen van grote sommen geld die werden verdiend met grootschalige illegale hennepteelt. De zaak komt nog voor de rechter.