Volledig vrij publiceren bestaat niet in Nederland

Rechters schromen niet om publicaties te verbieden © anp.

Ex-crimineel Martin Kok werd maandag door de rechtbank in Amsterdamgedwongen verklaringen uit de zaak Holleeder van zijn website te halen. De rechter hecht meer belang aan een zorgvuldig strafproces dan aan de vrijheid van meningsuiting. Het is beslist niet de eerste keer dat een rechter het recht om te publiceren beperkt of ontneemt.

De gedachte dat vrijheid van meningsuiting een onbeperkt recht is, berust op een hardnekkig misverstand. Die vrijheid is op verschillende manieren beperkt door de wet. Zo is het niet toegestaan om onwaarheden te verspreiden (laster) en is zelfs het publiceren van zaken die wel kloppen soms strafbaar (smaad) als publicatie geen algemeen belang dient.

Waarheidsvinding
In de zaak van de staat tegen Martin Kok was de rechter in kort geding er snel uit. Het op internet publiceren van verklaringen van Holleeder en zijn zussen in een lopend strafproces kan de waarheidsvinding ernstig schaden, bijvoorbeeld als er nog meer getuigen moeten worden gehoord. Het belang van de waarheidsvinding gaat volgens de rechter in dit geval ruim boven het belang van een individu om nieuws te brengen.

Het is in de journalistiek goed gebruik om lopende opsporingsonderzoeken niet te schaden

Hendrik Jan Korterink, misdaadauteur

In de rechtszaken rond het criminele netwerk van Willem Holleeder werd al eerder een publicatieverbod opgelegd. Zowel de rechtbank als het Hof in Amsterdam trokken in 2014 een dikke streep door een boek met de verklaringen van kroongetuige Fred Ros in het liquidatieproces Passage. Het boek mocht zes maanden niet verschijnen om het lopende liquidatieproces niet in de wielen te rijden. Ook ontstonden er volgens de rechters veiligheidsrisico’s voor een aantal potentiële getuigen als iedereen het boek zou kunnen lezen. Toen de periode van het verbod afliep, verscheen het boek alsnog.

Privacy
De schrijver van het boek, misdaadauteur Hendrik Jan Korterink, is het opvallend genoeg eens met de uitspraak van de rechter in ‘Kokkie-gate’. ,,Dat dossier is gewoon helemaal online gezet, met alle namen en privacy-gevoelige informatie. Dat vind ik niet kunnen en dan kan ik mij voorstellen dat een rechter tot zo’n vonnis komt. Ik heb in mijn eigen boek toen slechts delen gebruikt en dat heb ik zorgvuldig gedaan. Dan is het wat anders.” Korterink erkent dat de journalistiek naast rechten ook plichten heeft. ,,Het klopt dat het in de journalistiek goed gebruik is om lopende opsporingsonderzoeken niet te schaden. Ik heb dat toen met mijn boek ook niet gedaan.”

Volgens de misdaadauteur wringt het recente verbod voor Martin Kok wel een beetje. ,,Hij mag het nu niet meer op zijn site hebben, maar bij anderen is het nog wel te lezen. Dan moeten ze die mensen ook aanpakken. Kok heeft gekeken wat er juridisch mogelijk was en heeft het er nu afgehaald, anderen hebben het er nog wel op staan terwijl ze weten dat ze in overtreding zijn. Dat doen ze dus bewust en daar moet je nu ook iets aan doen.”

© anp.

Stramien
Rechtszaken over ongewenste publicatie van informatie verlopen altijd volgens een vast stramien. Een rechter moet een afweging maken tussen de belangen van beide partijen. Aan de ene kant staat het recht op vrije meningsuiting. Aan de andere kant de mogelijke schade voor betrokkenen of het belang van een zorgvuldig strafproces. 

Reputatie
In verreweg de meeste zaken gaat het echter niet om schade aan een strafproces, maar schade aan de reputatie van een ander. In maart 2012 moest publicist en complotdenker Micha Kat alle publicaties over twee van zijn vroegere advocaten van zijn site halen. Kat bestookte het duo met verhalen over hoe corrupt ze in zijn ogen waren. De rechter vond dat te ver gaan en oordeelde dat de teksten van de site moesten, op straffe van een dwangsom van duizenden euro’s. Uiteindelijk kreeg een van de advocaten het zelfs tijdelijk voor elkaar om de gehele domeinnaam over te nemen van Kat. In 2013 liep Kat opnieuw tegen een veroordeling aan. Hij mocht van de rechter de Telegraaf niet langer de Pedograaf noemen.

© @librisnieuws.

Doofpot
Ook het in 2014 uitgegeven Srebrenica-boek ‘De Doofpotgeneraal’ van Edwin Giltay werd uit de winkel gehaald. De rechtbank in Den Haag gaf een oud-medewerkster van de Militaire Inlichtingendienst gelijk, zij stelde dat haar goede naam door het boek werd aangetast. De ex-medewerker van de inlichtingendienst meende dat de schrijver haar in het boek foutief heeft beschreven. Zo stond er dat ze ‘loslippig’ en ‘babbelziek’ was en dat ze had gezegd dat het beruchte fotorolletje van de val van Srebrenica er nog gewoon is. De vrouw ontkent dat gezegd te hebben. De rechtbank gaf haar gelijk en wees er bovendien op dat de vrouw niet de gelegenheid heeft gekregen om de inhoud van het boek vooraf te lezen.

Pesten
In 2014 werden delen van het RTL-programma ‘Project P: Stop het pesten’ verboden. Beelden van pestende jongeren die werden gemaakt met een verboden camera mochten niet worden uitgezonden. Volgens de rechter is de ‘persoonlijke levenssfeer van de leerlingen’ belangrijker dan het recht op van vrijheid van meningsuiting van RTL. De rechtbank zette een dwangsom van 250.000 euro op het vonnis, maar RTL besloot de gewraakte beelden niet uit te zenden.

Advocaat Bas le Poole (L) van RTL 5 tijdens de rechtszaak © anp.