Wie wil Willem Holleeder nog verdedigen?

Vlnr: Bram Moszkowicz en Willem Holleeder, Jan-Hein Kuijpers en Stijn Franken.

Vlnr: Bram Moszkowicz en Willem Holleeder, Jan-Hein Kuijpers en Stijn Franken. © ANP

Willem Holleeder zit zonder advocaat. Maar wie wil de van vijf moorden verdachte crimineel, die deze week voor de rechter staat, nog verdedigen? ,,Willem is een ingewikkelde cliënt.”

Dat Willem Holleeder de bekendste crimineel van Nederland zou worden, gevreesd door rivalen, getuigen en zelfs zijn eigen zussen, dat kon Ipo de Vos op die zonnige meidag in 1981 niet bevroeden. Sterker: hun eerste kennismaking was eigenlijk best gezellig. ,,Een gewone Amsterdamse jongen, die even de verkeerde kant op ging”, zegt de advocaat, inmiddels 75. 

,,Hij sloeg met een knokploeg krakers uit panden. Verboden, maar iedereen vond het prima, zelfs de politie. Ik dacht: dit wordt niks bijzonders.”Dat liep net even anders. De jonge Holleeder was bepaald nog geen zware crimineel, wel een veeleisende cliënt. ,,Willem was vriendelijk, maar hij stond wel om de haverklap in m’n kantoor. Dan wilde hij bijvoorbeeld dat ik zijn zus zou aannemen, toen advocaat in opleiding. Ik zei steeds: Willem, ik heb hier geen plek. Maar dat pikte hij niet. ‘Ik zet wel een portocabin op je binnenplaats. Dan heb je plek.”’

Belangen
Willem Holleeder en zijn advocaten: het is altijd wat. Ook nu weer, in het proces waarin hij verdacht wordt van vijf liquidaties. Stijn Franken, al jaren zijn raadsman, moest de verdediging vorige maand neerleggen wegens conflicterende belangen. Franken werkte al eens voor Holleeders ex-partner Sandra, en het zijn haar verklaringen die nu een deel van het bewijs tegen Holleeder vormen. Dat kan niet, vindt de Orde van Advocaten.

Holleeder moet dus weer eens op zoek naar een nieuwe advocaat – en de vraag is wie dat nog wil zijn. Hij is inmiddels in zo veel zaken verwikkeld, dat vrijwel elke prominente advocaat wel een cliënt heeft die met hem in de clinch ligt. Maar ook voor minder bekende strafpleiters ligt de zaak gecompliceerd. ,,Eerzucht is mij niet vreemd, maar ik zou niet meteen ja zeggen,” zegt Job Knoester, ervaren Haags raadsman. ,,Dit is zo’n enorme zaak, daar gaat alle energie van je kantoor in zitten. Als je niet uitkijkt, heb je daarna geen cliënt meer over.”

En dan is er nog de reputatie van Holleeder. Advocaten horen daar doorheen te kijken, zegt Floris Bannier, voormalig deken van de Orde van Advocaten in Amsterdam. ,,Maar met deze cliënt begeef je je in een moerassig gebied. Een betrokken advocaat zei eens tegen me: het is levensgevaarlijk om op te stappen als Holleeders raadsman. Je moet je afvragen of je wel met zo iemand in zee wilt. Dit is een man met een extreem krachtige persoonlijkheid, die gewend is dat iedereen doet wat hij zegt.”

Willem is veeleisend

Jan-Hein Kuijpers

Prullenbak
Daar kunnen Holleeders eerdere advocaten over meepraten. Vooral Bram Moszkowicz, die hem vanaf eind jaren 90 bijstaat. Het lijkt lang een goed huwelijk, maar binnen het Openbaar Ministerie ontstaat al snel de indruk dat Moszkowicz bij zijn cliënt in de tang zit.

In 2003 willen twee rechercheurs daar met hem over praten. De advocaat erkent in het gesprek dat ‘de situatie zeer ongezond was’, aldus het gespreksverslag, en dat Holleeder ‘heel vaak op kantoor verscheen, soms omdat er een prullenbak scheef stond’. Een voormalig secretaresse van de raadsman verklaart later: ‘Ik denk dat Bram bang voor hem is. Hij staat altijd voor Holleeder klaar. Hij moet, of hij wil of niet.’

Moszkowicz, niet bereikbaar voor commentaar, heeft altijd gezegd dat de relatie met zijn cliënt goed was. Maar in het strafdossier tegen Holleeder wordt zelfs gesuggereerd dat hij Moszkowicz wilde chanteren: hij zou de zus van een medeverdachte hebben ingezet om de getrouwde advocaat te verleiden, en vervolgens hebben gedreigd de relatie openbaar te maken. Een betrokkene bij het onderzoek: ,,Toen Moszkowicz de zaak in 2007 moest opgeven vanwege conflicterende belangen, leek hij wel opgelucht.”

Dwingend
Met Jan-Hein Kuijpers, de advocaat die Holleeder daarna kiest, is de relatie beter. Al krijgt ook die te maken met het dwingende karakter van zijn cliënt. Tijdens een zitting in 2007 onderbreekt Holleeder hem zelfs tijdens zijn pleidooi. ‘Laat mij het maar uitleggen, edelachtbare’, aldus Holleeder. ‘Hij weet niet waar hij over praat.’ ,,Willem is veeleisend,” zegt Kuijpers nu. ,,Maar ik heb nooit dreiging gevoeld. Hij heeft een sterke wil, maar uiteindelijk luisterde hij naar me.”

Toch stapt Holleeder al na twee jaar over naar weer een nieuwe advocaat, zijn vijfde: Stijn Franken. Ondanks waarschuwingen van zus en advocaat Astrid Holleeder (‘Als je hem toelaat, neemt hij je kantoor over’) neemt hij de zaak aan. En dat lijkt goed te gaan – tot Franken afgelopen maand de verdediging moet neerleggen. Sindsdien zit Holleeder in een juridisch niemandsland.

Vertrouwen
Hoe nu verder? Hoewel de media-aandacht voor de zaak-Holleeder minder groot is dan voorheen, staat er veel méér op het spel. ,,De man hangt levenslang boven het hoofd, hij verdient de best mogelijke verdediging,” zegt oud-deken Bannier. ,,Maar ik denk niet dat advocaten in de rij staan. Je moet verdraaid sterk in je schoenen staan om deze cliënt aan te kunnen. Het kan je carrière als advocaat maken, maar ook breken.”

Volgens scheidend advocaat Franken valt dat wel mee. ,,Ik wil de suggestie wegnemen dat hij een moeilijke cliënt zou zijn. De gedachte dat hij een pittig persoon is, is nergens op gebaseerd.” Franken helpt om een geschikte opvolger te vinden en voerde al gesprekken met een aantal potentiële opvolgers. Maar het dossier heeft hij nog niet kunnen overdragen. Franken: ,,Het belangrijkste is dat Holleeder vertrouwen in zijn nieuwe advocaat heeft.”

Ipo de Vos, Holleeders eerste raadsman in de jaren 80, ziet het allemaal met verbazing aan. Even heeft hij er over nagedacht om zich aan te bieden: de 75-jarige advocaat is nog volop actief. ,,Mijn relatie met Holleeder is nooit verstoord, ondanks alle verhalen die ik later over hem gehoord heb. Maar weet u: het gaat om een dossier met honderd ordners. Ik zou niet weten hoe ik me daar in korte tijd doorheen moet worstelen. En ik vraag me af of er een advocaat te vinden is die het wél kan.”

‘Hij kan hierdoor zelfs vrijkomen’

Als Willem Holleeder er te lang over doet om een nieuwe advocaat te vinden, kan volgens Peter R. de Vries zijn proces wel eens in gevaar komen. ,,Ik sluit niet uit dat Holleeder de huidige situatie prima vindt. Hij legt het probleem nu bij de rechtbank: zorg maar dat ik een advocaat krijg met wie ik kan leven. En als dat te lang duurt, komt de redelijke termijn in gevaar: de kans bestaat dan dat de rechtbank het te lang vindt duren en de verdachte naar huis stuurt. Een nachtmerriescenario voor het OM, maar ook voor zijn zussen, die voor hun levens vrezen. Dit is een enorm dilemma voor de rechters. Reken maar dat ze er buikpijn van hebben.” 

Voor de redelijke termijn in een strafzaak bestaan overigens geen harde grenzen: het is de rechtbank die bepaalt wanneer een zaak te lang duurt. Komende donderdag is slechts een pro-formazitting in de zaak. De inhoudelijke behandeling laat vermoedelijk nog lang op zich wachten. Volgens het OM zit Holleeder achter de liquidatie van vijf voormalige rivalen: John Mieremet, Cor van Hout, Willem Endstra, Kees Houtman en Thomas van der Bijl. Een belangrijk deel van het bewijs bestaat uit verklaringen van zijn twee zussen en zijn ex-partner, die bovendien jarenlang stiekem gesprekken met Holleeder opnamen.