Totò Riina, alias Het Beest, was de laatste maffiabaas oude stijl

lMet Totò Riina is de laatste maffiabaas oude stijl gestorven. Riina ontketende een ongekend bloedige maffiaoorlog, waarin tegenstanders verdwenen in zoutzuurbaden of gegrild werden als een geitje. Een portret van ‘Het Beest’ door AD-verslaggever Koen Voskuil, auteur van het boek Maffiaparadijs.

 

In de rechtbank van Palermo, maart 1993, speelt Riina de vermoorde onschuld. De kleine, al wat grijzende Italiaan houdt de rechters voor dat hij slechts een ongeletterd boertje is. ,,De Cosa Nostra? Nooit van gehoord. Ja, de mensen praatten er weleens over op televisie of in de kranten.”

Met zijn humor en charme amuseert Riina de aanwezige wereldpers. Toch kan zijn blik ineens omslaan. Frank Bovenkerk merkt het op een van de procesdagen. De  criminoloog wil weten hoe zo’n mannetje van amper één meter zestig de Italiaanse Cosa Nostra naar zijn hand kon zetten. In het korte moment dat Riina hem recht in de ogen kijkt, heeft Bovenkerk het antwoord. ,,Zó intimiderend, daar kun je je geen voorstelling van maken!”

Moorden

Een jaar eerder, in 1993, heeft de politie de capo dei capi (baas der bazen) op Sicilië eindelijk gearresteerd. Hij is verraden door een viertal maffiosi, onder wie zijn eigen chauffeur. Ze hebben weet van 42 liquidaties waar Riina opdracht toe gaf. Daarnaast zou hij achter twaalf ‘lupara bianche’ (blanke geweren) zitten, de term voor het geruisloos laten verdwijnen van personen.

Het aantal moorden waarvan Riina wordt beschuldigd, zal later oplopen tot 150. Het is het resultaat van een decennialange terreurcampagne, die start als Riina in 1974 leider wordt van de Corleonesi, de maffiaclan uit het boerenplaatsje Corleone. Riina legt zich toe op de heroïnehandel en eist de alleenheerschappij. Hij laat zijn mannen infiltreren in concurrerende clans. Daarna schakelt hij op gruwelijke wijze zijn tegenstanders uit.

Zijn verraders vertellen over een novemberdag in 1982, wanneer Riina twintig maffiosi uitnodigt op een landgoed. Tussen de citroenbomen zitten de mannen lachend aan de wijn. Pas na uren, als de mannen liggen te doezelen van de drank, laat Riina ze één voor één wurgen. Hun lichamen verdwijnen in een zoutzuurbad, waarin alleen de gouden sieraden overblijven.

Als een geitje

Andere tegenstanders laat Riina vastbinden ‘als een geitje’, zodat ze goed in een kofferbak passen. Dan werden de slachtoffers vervoerd naar een boerderij, even buiten Palermo, waar ze levend aan een reusachtige grill werden gehangen. De gruweldaden bezorgen Riina zijn bijnaam la belva (het beest). Heel Sicilië siddert voor hem.

De kleine Italiaan heeft het niet alleen gemunt op tegenstanders binnen de maffia. Hij laat ook rechters, politici en politiebazen uit de weg ruimen. Wanneer twee onderzoeksrechters, Giovanni Falcone en Paolo Borsellino, begin jaren 90 met succes de strijd tegen de maffia aanbinden, hebben ze hun doodvonnis getekend. Binnen drie maanden worden de twee opgeblazen met enorme autobommen.

De brute moord op de onderzoeksrechters ontketent een golf van verontwaardiging in Italië. Met vereende krachten wordt de strijd tegen de Siciliaanse maffia opgevoerd. Vermoedelijk is het vanwege die tegenwerking dat Riina wordt verraden. Zijn opvolger, de vorig jaar overleden Bernardo Provenzano, beseft dat de maffia meer op de achtergrond moet opereren. Het bloedige tijdperk moet worden afgesloten.

Gangenstelsel

Riina, die al sinds 1969 wordt gezocht, is al die tijd met succes uit handen gebleven van justitie. Het is zelfs raden hoe hij eruit ziet. Er bestaat alleen een foto uit de jaren 60 van hem. Riina blijkt geheime schuilplaatsen te hebben, zoals een gangenstelsel onder een villa met kamers van gewapend beton. Met hulp van zijn chauffeur kan de politie hem in januari 1993 eindelijk arresteren. De kleine Italiaan reageert sportief. Hij complimenteert de agenten met hun vangst.

In de zwaarbeveiligde gevangenis vreest justitie dat Riina vergiftigd zal worden, zoals bij eerdere maffiabazen is gebeurd. Daarom krijgt Riina elke dag vers fruit, vlees en vis om zelf te koken. Tijdens zijn detentie wordt hij tal van keren voor moorden veroordeeld. Uiteindelijk blijft de teller staan op 26 keer levenslange gevangenisstraf.

In 2002 probeert Riina te onderhandelen met justitie. Hij belooft de maffia te ontmantelen in ruil voor strafvermindering. Justitie gaat wijselijk genoeg niet op zijn aanbod in. Riina is dan al verzwakt. Hij lijdt aan maagzweren en krijgt in 2003 een hartaanval. In 2007 dwingt hij via de rechter af dat hij airco in zijn cel krijgt. Het hooggerechtshof bepaalt in juni van dit jaar dat de doodzieke Riina naar huis mag om ‘waardig te sterven’. Die beslissing wordt vanwege een storm aan kritiek niet uitgevoerd. Afgelopen nacht overleed het beest op 87-jarige leeftijd in de gevangenis van Parma.