Gemeenten vrezen dat ze te weinig ruimte krijgen om met wietteelt te reguleren

Proeven met social cannabis clubs of afhaalautomaten

Tientallen gemeenten die willen experimenteren met gereguleerde wietteelt vrezen dat ze te weinig ruimte krijgen. Het kabinet wil in zes tot tien gemeenten ‘uniforme experimenten’. Burgemeesters en wethouders dringen juist aan op grote variatie in lokale en regionale varianten. Dat maakt volgens hen de kans op een succesvolle aanpak groter.

Mediwiet is iets héél anders dan coffeeshopstuff

Het bezoek aan Neerlands enige legale cannabiskweker, in Veendam met dependance in Emmeloord, is omgeven met geheimzinnigheid. Het Bureau voor Medicinale Cannabis een agentschap van het ministerie van Volksgezondheid geeft pas een dag van tevoren het adres door. ‘We houden het niet geheim, maar hangen het ook niet aan de grote klok’, verklaart een woordvoerder.

Gemeenten vrezen dat ze te weinig ruimte krijgen om met wietteelt te reguleren
© Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Utrecht wil een proef doen met zogenoemde social cannabis clubs. Heerlen wil, met nog zeven Limburgse coffeeshopgemeenten, dat één teeltbedrijf de shops centraal belevert. De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb wil experimenteren met alternatieve verkoopkanalen, zoals afhaalautomaten.

De gemeenten vrezen dat het kabinet maar één variant zal toestaan: de centrale levering aan coffeeshops door een vaste, streng gecontroleerde producent. Als voorbeeld geldt Bedrocan in Veendam, dat al jaren medicinale cannabis levert aan apotheken, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid.

We staan echt nog aan het begin van de uitwerking van het regeerakkoord

Volgens burgemeester Depla zijn ‘gevarieerde experimenten belangrijker dan welke gemeenten mogen meedoen’. Hij waarschuwt voor het risico van één variant. Als die mislukt ‘zien tegenstanders hun gelijk bevestigd en ligt het debat weer jaren stil’.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt niet op de plannen vooruit te kunnen lopen. ‘We staan echt nog aan het begin van de uitwerking van het regeerakkoord’, aldus de woordvoerder van CDA-minister Grapperhaus. De experimenten vallen ook onder VVD-minister Bruins (Volksgezondheid).

Volgens het regeerakkoord komt er binnen zes maanden wet- en regelgeving voor ‘uniforme experimenten met het gedoogd telen van wiet voor recreatief gebruik’. Dat moet duidelijk maken ‘of en hoe op kwaliteit gecontroleerde wiet gedecriminaliseerd aan de coffeeshops toegeleverd kan worden’.

Van wiet in de bajes tot Cannabis Valley

Zeker dertig gemeenten zien heil in het experiment met een door de overheid gecontroleerde wietkwekerij. Er is sprake van ‘Cannabis Valley regio Arnhem’ en ook Wageningen staat, met zijn agrarische universiteit, te popelen – evenals tuinbouwgemeente Westland. In Breda zou de kwekerij kunnen worden ondergebracht in de Koepelgevangenis – wel zo veilig. Ondanks de grote belangstelling verwacht de Vereniging van Nederlandse Gemeenten geen onderlinge strijd: ‘We zijn blij dat het in het regeerakkoord staat, nu moet het echt gebeuren.’

Een uniforme aanpak is te beperkt, waarschuwt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). ‘De problemen met het huidige cannabisbeleid verschillen lokaal en per regio’, schreef VNG-directeur Jantine Kriens eerder deze maand aan de gemeenten. De VNG wil zo snel mogelijk met het Rijk overleggen over de experimenten. Daartoe wordt de werkgroep cannabisbeleid, die twee jaar geleden aan de basis stond van het breed gedragen VNG-rapport Het failliet van het gedogen, nieuw leven ingeblazen.

Volgens de gemeenten, die medio deze maand in Utrecht overleg voerden over gereguleerde wietteelt, zijn bij alle experimenten drie uitgangspunten van groot belang. Ze moeten de veiligheid in gemeenten verbeteren, de gezondheidsrisico’s bij het gebruik van cannabis verminderen en bij coffeshops de criminaliteit buiten de deur houden.

Aanvullingen & verbeteringen
In een eerdere versie van dit artikel stond dat minister De Jonge betrokken is bij het wietexperiment. Dat moet zijn minister Bruins.


Vier manieren om cannabis bij de klant te krijgen

1. Limburg: één wietboer

Nu halen coffeeshops hun voorraad overal en nergens vandaan – via de beruchte ‘achterdeur’. Dat leidt tot criminaliteit en overlast. Heerlen wil in samenwerking met de zeven andere Limburgse coffeeshopgemeenten daarom dat één streng gecontroleerd bedrijf gaat leveren aan alle coffeeshops in de gemeente of zelfs in de hele provincie. De Heerlense gemeenteraad bepleit dat al jaren, maar het plan De voor- en achterdeur open werd in 2013 vergeefs aangeboden aan minister Opstelten (Justitie). Hij zag ook niets in voorstellen uit Utrecht en Eindhoven.

Sindsdien is er wel een businesscase uitgewerkt. Voor één Heerlense coffeeshop is 500 kilo per jaar nodig: 14 soorten wiet, maar ook hasj. De verkoopprijs moet rond de 5 euro per gram liggen. Als wiet te duur wordt, dreigen de gebruikers uit te wijken naar illegale straatdealers. Er werden zelfs al gesprekken gevoerd met een potentiële ‘wietboer’.

‘We hopen dat het nieuwe kabinet ons nu eindelijk de ruimte gaat bieden voor dit experiment’, aldus de gemeente Heerlen.

2. Eindhoven: shops telen zelf

Coffeeshops weten het beste wat de klanten willen en hebben al contacten met (nu nog illegale) telers

Een variant op het Heerlense model is om coffeeshops zelf een belangrijke rol te geven bij de wietproductie. Zij weten het beste wat de klanten willen en hebben al contacten met (nu nog illegale) telers. De VNG noemt die variant ‘teelt en verkoop in één hand’. De Bredase burgemeester Depla noemt het de Eindhovense variant, omdat oud-burgemeester Rob van Gijzel hiermee bezig was.

Volgens Aernout Ackermans van de Vereniging van Eindhovense Coffeeshops (VCE), hebben de shops enkele jaren geleden een plan ingediend voor ‘een kweekcoöperatie’. Daarin werken shops en erkende telers samen. Dat plan verdween in een diepe la, omdat minister Opstelten weigerde toestemming te geven voor experimenten.

Ackermans hoopt dat het plan, wellicht iets aangepast, nieuw leven wordt ingeblazen. Dat is volgens hem beter dan de wietproductie over te laten aan één groot bedrijf. ‘Er is toch ook geen kweker in ons land die alle komkommers kweekt’, aldus de manager van coffeeshop Upstairs.

3. Rotterdam: afhaalautomaat

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb vindt juist dat coffeeshops een kwetsbare schakel zijn. Te vaak zijn ze verbonden met criminaliteit en veroorzaken ze overlast. Als alternatieven noemt Aboutaleb de verkoop via internet of afhaalautomaten, zoals apotheken soms hebben voor de uitgifte van herhaalrecepten. Ook wijst hij op de Zweedse staatswinkels voor alcohol, de systembolaget.

‘Al die modellen staan open, daar heb ik geen oordeel over’, aldus Aboutaleb. ‘We kunnen de verkoop van wiet aanbesteden of denken aan een publiek-private stichting. In een moderne economie moeten er alternatieven te vinden zijn voor coffeeshops.’ Ook Schiedam en Amersfoort hebben interesse.

Uit onderzoek blijkt volgens de Rotterdamse burgemeester dan 75 tot 80 procent van de exploitanten van coffeeshops antecedenten bij de politie hebben, ‘tot en met het bezit van wapens’. Hij is voor elke vorm van regulering die leidt tot ‘minder overlast, minder criminaliteit en meer bescherming van de jeugd’.

4. Utrecht: cannabis clubs

Geen stiekem gedoe met plantjes op brandgevaarlijke zolders

Victor Everhardt, D66-wethouder

Utrecht pleit al jaren voor social cannabis clubs. Naar Spaans voorbeeld worden gebruikers lid van een soort tuindersvereniging die alleen voor eigen gebruik teelt.

‘Geen stiekem gedoe met plantjes op brandgevaarlijke zolders’, zegt D66-wethouder Victor Everhardt (Volksgezondheid). ‘We zetten de schijnwerpers op de productie, iedereen weet wat daar gebeurt. De administratie moet kloppen: hoeveel planten staan er en voor wie zijn ze bedoeld?’

Ruim 40 procent van de Utrechtse coffeeshopklanten vindt het idee sympathiek. Ze rekenen op hogere kwaliteit en waarderen het non-profitkarakter. Ook denken ze dat een jointje goedkoper wordt. Utrecht zou 500 tot 1.500 geinteresseerden tellen – goed voor één of twee clubs. Rond 13 procent van de volwassen Utrechters zegt de afgelopen twaalf maanden cannabis te hebben gebruikt. Everhardt: ‘In dit experiment staat naast terugdringen van overlast en criminaliteit vooral de volksgezondheid centraal. Er is meer sociale controle.’