In Oost-Groningen viert hennep hoogtijdagen

Over hennepteelt zijn de gezagsdragers doorgaans niet zo opgetogen. Behalve als het gaat om legale vezelhennep. Dat is namelijk gewoon een nuttig gewas. De auto-industrie schreeuwt erom.

Naast het huis van Hajo van Lessen, net buiten het grensdorp Bourtange, staan duizenden hennepplanten licht te wiegen in de wind. ‘Als de lucht vochtig is ruik je de weeïge wietgeur. Net alsof je in een coffeeshop staat.’ Maar bij de geur en het uiterlijk houdt de vergelijking met marihuanahennep wel op. Akkerbouwer Van Lessen teelt de planten achter zijn boerderij namelijk niet voor de verdovende toppen.

Op de percelen van de Groninger staat vezelhennep van een ras met nauwelijks THC (het werkzame bestanddeel van marihuana), dat vooral vanwege zijn sterke stengels wordt geteeld. Het gaat Van Lessen om die drie meter lange stammen. De vezels en het hout uit de stengels worden steeds vaker gebruikt in industriële producten, van autodeur tot strooisel voor in het konijnenhok. Dit voorjaar stond er zelfs een huis van hennepbeton in de ‘zelfvoorzienende stad’ FabCity in Amsterdam.

Het aantal landbouwhectares industriële hennep is in Nederland sinds 2010 verdubbeld. De aanjager van die groei is de sterk gestegen vraag naar hennepvezels, vooral vanuit de auto-industrie. Nieuwe henneptelers moeten hun teelt aanmelden bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Het THC-gehalte van legale hennep mag maximaal 0,2 procent bedragen, terwijl marihuana gemiddeld 15 procent THC bevat. In 2015 meldden ruim honderd hennepboeren meer dan vijf jaar eerder hennepvelden aan bij de RVO.

Het overgrote deel komt net als Hajo van Lessen uit Oost-Groningen. ‘Hier in de omgeving kijkt niemand meer op van grote velden hennep. Alleen langsfietsende toeristen maken nog foto’s.’

Hier in de omgeving kijkt niemand meer op van grote velden hennep. Alleen langsfietsende toeristen maken nog foto’s

Hajo van Lessen

Legale hennep in Oost-Groningen. De planten bevatten nauwelijks het hallucinogene THC en worden gekweekt voor de vezels en het hout.
Legale hennep in Oost-Groningen. De planten bevatten nauwelijks het hallucinogene THC en worden gekweekt voor de vezels en het hout. © Marcel van den Bergh

Waarom kiezen juist in het oosten van Groningen zoveel akkerbouwers voor dit ongewone gewas? Het antwoord op die vraag is te vinden in de voormalige veenkolonie Oude Pekela, precies 20 kilometer van de boerderij van Van Lessen. Dit dorpje telt de enige twee hennepverwerkers van Nederland en is sinds 1994 het hart van de hennepindustrie. 

Dat jaar begon de eerste verwerker, Hempflax, in een oude strokartonfabriek aan de rand van het dorp. ‘Het was pionieren. We waren de enige hennepverwerker in Nederland. Gewoon gaan, dachten we. Dus begonnen we gelijk met 900 hectare’, zegt Albert Gjaltema, teeltcoördinator en productieleider bij Hempflax.

Terugblikkend vindt Gjaltema dat een vergissing: ‘We hadden beter kleiner kunnen beginnen. De hennepoogst was niet stabiel. Er was bijvoorbeeld maar één maaier. Als die machine stuk was, ontstond er totale paniek. Ook de kwaliteit van ons product was niet goed genoeg. De vezel was te wollig en het houtstrooisel te stoffig. We leverde destijds aan de grillige papierindustrie. Die neemt het ene jaar niets af en wil het volgende jaar 3.000 ton vezels.’

Kantelpunt

Het omslagpunt lag in 2004. Hempflax wankelde financieel en ging noodgedwongen terug van 28 naar 5 werknemers. Het totale hennepareaal in Nederland verschrompelde dat jaar tot slechts 23 hectare. In hetzelfde jaar zette oud-Hempflaxdirecteur Albert Dun de andere hennepverwerkingsfabriek in Oude Pekela op, Dun Agro. Vanaf toen groeide de industrie stapje voor stapje. ‘We zijn overal in Europa gaan kijken om de verwerking van de vezel te verbeteren en de oogsten stabiel te maken’, zegt Gjaltema.

In de fabriek van Hempflax staan de balen gedroogde hennepstengels nu metershoog opgestapeld onder het golfplaten dak. Als een baal op de lopende band terecht komt, maakt deze een ronde door de fabriekshal. Onderweg wordt de buitenkant van de stengel, de vezel, gescheiden van de zachtere binnenkant, het hout.

‘De Duitse auto-industrie schreeuwt tegenwoordig om de vezels en er is ook interesse vanuit de Amerikaanse auto-industrie. Om de vraag bij te houden hebben we vorig jaar een fabriek in Roemenië geopend’, zegt Gjaltema. Autoproducenten als BMW en Mercedes Benz zijn goed voor bijna 50 procent van de omzet van Hempflax. Ze gebruiken de vezels ter versteviging van kunststof deurpanelen en dashboards in hun auto’s. De hennepvezel is lichter en even sterk als het synthetische alternatief, glasvezel. Daarnaast vallen de autoproducenten voor het duurzame imago van het gewas. De teelt is CO2-negatief en er zijn geen bestrijdingsmiddelen en kunstmest nodig.

Duurzaam

De vezels kunnen als matten dienen ter isolatie. Het hennephout kan met kalk en water gemengd worden tot beton

De CO2-negatieve productie is ook de reden dat tussen de balen hennepstro van Hempflax het houten skelet van een huis staat. Het is een testopstelling van twee ingenieurs die experimenteren met hennep als duurzaam bouwmateriaal. De vezels kunnen als matten dienen ter isolatie. Het hennephout kan met kalk en water gemengd worden tot beton. Ook plaatsgenoot Dun Agro ziet toekomst in de bouwmarkt en opende vorig jaar een fabriek voor hennepbeton.

Dat hennepteelt duurzaam is, is ook in Brussel opgemerkt. In het nieuwe Europese Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, dat dit jaar ingaat, staat dat akkerbouwers hun hennepareaal mee mogen rekenen als ecologisch aandachtsgebied. Het aandachtsgebied is een regeling die inhoudt dat de boeren 5 procent van hun percelen verplicht moeten vergroenen. Van Lessen: ‘Toch verwacht ik niet dat dit tot extra hennepteelt gaat leiden, daarvoor is de wegingsfactor te laag. 1 hectare hennep telt slechts voor 0,3 hectare vergroening mee. Andere gewassen hebben een betere wegingsfactor.’

Wat de groei van het areaal wel kan stimuleren, is dat het een makkelijk gewas is, zegt Van Lessen. ‘Mijn achterbuurman doet het erbij naast zijn werk als advocaat. Ik hoef alleen te zaaien. Oogsten doet de fabriek. Spuiten tegen onkruid hoeft ook niet, omdat hennep sneller groeit dan onkruid en het daardoor verstikt. Met twee dagen werk per jaar kun je klaar zijn.’

Nog belangrijker dan gemak is de opbrengst van hennep. ‘Een boer blijft een ondernemer. Nu is de wereldgraanprijs heel laag. Dat maakt hennep interessant. De prijs van hennep ligt contractueel vast’, zegt  Van Lessen. ‘Dus zolang de hennepindustrie een goede prijs biedt en blijft uitbreiden zal het areaal nog wel even groeien.’