Wordt ventileren ook in Nederland het toverwoord tegen corona?

Steeds meer landen wijzen bij de aanpak van het coronavirus op het belang van ventileren. Nederland niet. Maar dat zou weleens snel kunnen veranderen, bevestigen leden van het Outbreak Management Team off the record.

Het valt op, als je de corona-adviezen van de Nederlandse en Duitse overheid naast elkaar legt. Waar de Duitse adviezen doorspekt zijn met termen als ventilatie en frisse lucht, wordt dat onderwerp op de coronawebsite van onze rijksoverheid volkomen genegeerd.

is een hoogoplopende wetenschappelijke discussie in virologenland: hoe raken mensen besmet met het coronavirus? Een bekende – en bewezen – besmettingsroute is die van de virusdruppels, die van de ene op de andere persoon worden overgebracht door contact op korte afstand, en die vrijkomen bij bijvoorbeeld praten, hoesten en niezen.

Kan warmte corona killen?

Discussie over aerosolen

En dan is er nog die tweede route, waarover zoveel debat is. Die van de aerosolen, kleinere virusdruppeltjes die door de lucht kunnen zweven in afgesloten ruimtes. Dat die druppeltjes daadwerkelijk zorgen voor coronabesmettingen staat nog altijd niet onomstotelijk vast. En voor hoeveel besmettingen ze dan eventueel zorgen, dat is al helemaal niet duidelijk.

Gedacht wordt dat aerosolen een rol hebben gespeeld bij superspreader events, bijeenkomsten waar veel mensen tegelijk besmet raakten, zoals bij koorrepetities en kerkdiensten.

Veel landen houden inmiddels ernstig rekening met de bijdrage van aerosolen, en hebben er hun beleid op aangepast. Het Duitse RIVM, het Robert Koch Institut (RKI), heeft de aerosolentheorie zelfs prominent opgenomen in de algemene factsheet met wat er tot nu toe bekend is over het coronavirus. De Bundeszentrale für Gesundheitliche Aufklärung, die namens de Duitse regering de corona-adviezen uitschrijft, drukt bedrijven en particulieren op basis daarvan op het hart om uitgebreid te ventileren, bijvoorbeeld door driemaal daags de ramen open te zetten.

Amerika en België

Duitsland is niet het enige land dat schuift op het gebied van aerosolen. Het Amerikaanse RIVM, het CDC, adviseert ondernemingen om de ventilatie van gebouwen te checken en te zorgen voor genoeg verse buitenlucht, alvorens er weer personeel binnen wordt gelaten.

En ook de Belgische Hoge Gezondheidsraad bracht onlangs een advies uit waarin ‘ventilatie en verluchting’ van ruimten ‘centrale elementen’ worden genoemd in de coronabestrijding. De reden: ‘Almaar meer vermoedens van besmetting via deze weg in bepaalde omstandigheden’. Daarbij werd gedoeld op aerosolen.

Nederland: niet aangetoond

En Nederland? Dat is – net als overigens wereldgezondheidsorganisatie WHO – nog niet overtuigd van de aerosolenroute, is het officiële standpunt. ‘We stellen dat op basis van de huidige inzichten niet is aangetoond dat aerogene transmissie een rol speelt in de verspreiding van SARS-CoV-2′, luidt de officiële tekst in een uitlegartikel van het RIVM. Dat wordt bevestigd door een woordvoerder. ,,We bestrijden niet dat er kleine druppeltjes met virus rond kunnen zweven, maar de vraag is of die wel voldoende virus bevatten om iemand te besmetten.”

Het RIVM wijst ook nog op reproductiefactor van het coronavirus, de inmiddels beroemde R die aangeeft hoeveel anderen een patiënt gemiddeld besmet. ,,Die is bij virussen die door de lucht overdraagbaar zijn veel hoger dan de 2 tot 4 van Covid-19.”

Andreas Voss, hoogleraar infectiepreventie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, schaart zich achter laatstgenoemde standpunt. Voss stelt bovendien dat sommige fanatiek gedeelde wetenschappelijke studies over aerosolen vol methodologische fouten zitten. ,,Kunnen er uitzonderingen zijn, zoals die koorrepetitie of kerkdienst? Zeker. Maar is het daarmee een verspreidingsfactor van belang? Nee, dat denk ik niet.”

Tekst gaat verder onder de afbeeldingen…

De verspreiding van virusdeeltjes met de ventilatie uit. Grotere druppels slaan binnen 1,5 meter neer; de kleinere druppeltjes (aerosolen) blijven langere tijd rondzweven in binnenruimtes. De uitgeademde aerosolen van de pratende persoon (rechts) kunnen in de ademzone van andere personen terecht komen, stellen experts.

De verspreiding van virusdeeltjes met de ventilatie uit. Grotere druppels slaan binnen 1,5 meter neer; de kleinere druppeltjes (aerosolen) blijven langere tijd rondzweven in binnenruimtes. De uitgeademde aerosolen van de pratende persoon (rechts) kunnen in de ademzone van andere personen terecht komen, stellen experts. © bba Binnenmilieu

De ventilatie van een ruimte met de ventilatie aan. Kleine virusdeeltjes (aerosolen) die door de persoon rechts uitgeschreiden worden, bereiken door de ventilatie niet of nauwelijks de andere persoon.

De ventilatie van een ruimte met de ventilatie aan. Kleine virusdeeltjes (aerosolen) die door de persoon rechts uitgeschreiden worden, bereiken door de ventilatie niet of nauwelijks de andere persoon. © bba Binnenmilieu

OMT praat erover

Toch lijkt er op de achtergrond wat te schuiven. Verschillende leden van het Outbreak Management Team (OMT), de groep wetenschappers die het kabinet adviseert over het coronabeleid, bevestigen off the record dat het onderwerp ventilatie tijdens het OMT-overleg van afgelopen maandag besproken is. Het OMT werkt aan een document met adviezen voor bedrijven en instellingen, waarin het ventileren van ruimtes uitgebreid aan bod komt.

Of dat OMT-advies al aan bod komt in de persconferentie van het kabinet van morgenavond, is niet duidelijk. Het zou niet onlogisch zijn. De sportscholen mogen per 1 juli bijvoorbeeld weer open. Ruimtes waar fitnessers zwaar hijgend hun oefeningen afwerken, worden genoemd als plekken waar de coronabesmettingen met aerosolen zouden kunnen plaatsvinden. Het Duitse RKI waarschuwt daar zelfs expliciet voor.

Viroloog Ab Osterhaus riep het kabinet zaterdag in deze krant op om de aerosolenroute serieus te nemen. ,,Dan zeggen ze: er is geen bewijs voor. Dan denk ik: ja, verdomme, maar het is waarschíjnlijk. Houd er in je beleid rekening mee!”