Gedetineerden denken mee over toekomst gevangenis

Zutphen – ‘Ontwerp de gevangenis van de toekomst’. Met die uitdagende opdracht is Coöperatie TAAK uit Amsterdam aan de slag gegaan in de penitentiaire inrichting (PI) Achterhoek in Zutphen. Vertegenwoordigers van TAAK en de Amerikaanse kunstenares Juliacks – die in Nederland woont en werkt – spraken met gedetineerden en gevangenispersoneel en hielden creatieve workshops om duidelijk te krijgen hoe de toekomst van detentie eruit zou moeten zien.

“Als kunstenaarscollectief houden we ons bezig met verschillende projecten. Eén daarvan is in- en uitsluiting. Oftewel: hoe ziet het gevangenissysteem eruit en wat weet en vindt iedereen daar eigenlijk van?”, vertelt Theo Tegelaers namens TAAK. De interesse van het Amsterdamse collectief werd gewekt nadat ze gevraagd werden om in het kader van de percentageregeling beeldende kunst een aantal kunstobjecten te realiseren in en rond de in 2016 geopende nieuwe gevangenis in Zaanstad.

Het nieuwe project van TAAK en kunstenares Juliacks richt zich dus op de gevangenis van de toekomst. Hoe moeten we als maatschappij straffen? Tegelaers: “Die vraag hebben we ook voorgelegd aan gedetineerden in de gevangenis van Zutphen. Het blijkt dat ze best verrassende en vernieuwende ideeën hebben. Zo zijn er verschillende soorten van detentie benoemd, waar een keuze uit gemaakt zou kunnen worden. Bijvoorbeeld een kleinschalige opvang in een dorp met direct contact met dorpsbewoners om de kloof tussen detentie en de maatschappij zo klein mogelijk te houden.”

Vorige week was in de Zutphense gevangenis een rollenspel, ontwikkeld door Juliacks, waarbij een rechtszaak werd nagespeeld. De rollen werden ingevuld door gevangenismedewerkers en gedetineerden, die zelf grotendeels de input voor het script hadden geleverd. “Dit rollenspel hebben we gefilmd. Met kleurrijke maskers hebben we de gedetineerden onherkenbaar gemaakt, zodat hun gezichten niet te zien zijn. Ze mogen van justitie namelijk niet herkenbaar in beeld”, zegt Tegelaers. “Later gaan we nog een diner houden met rechters, advocaten, beleidsmedewerkers en bestuurders om ook hun mening over de toekomst van de gevangenis te kunnen horen en filmen. Dit moet uiteindelijk resulteren in een virtual reality productie die we straks als videokunstwerk op verschillende plekken willen laten zien. Zo willen we de discussie over in- en uitsluiting levend houden.”