Historicus: Hitler is een van de weinige politici die deed wat hij beloofde

VERTALING MEIN KAMPFMein Kampf, Adolf Hitlers blauwdruk voor de moorddadigste wereldoorlog en raciale vervolging uit de geschiedenis, is vanaf vandaag verkrijgbaar in een nieuwe Nederlandse vertaling. Historicus Willem Melching: ,,Hitler is een van de weinige politici die deed wat hij beloofde.”

 

Het geldt tegenwoordig als het gevaarlijkste boek uit de geschiedenis van de bibliografie. Toen Mein Kampf in 1925 en 1926 in Duitsland werd gepubliceerd en ook daarbuiten, beschouwde menigeen echter de beroerd geschreven, 800 pagina’s tellende uitgave als het werk van een halve gare.

,,Dat bleek een fatale vergissing”, zegt Willem Melching, als historicus verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en verantwoordelijk voor de kritische kanttekeningen in Mijn Strijd, zoals de Nederlandse hertaling is getiteld.

,,Het gebeurt niet veel dat politici zich aan hun woord houden. Maar Hitler voerde na de machtsovername van de Nazi’s stipt uit wat hij in dit autobiografische en politieke werk beloofde.”

Het gebeurt niet veel dat politici zich aan hun woord houden

Taboe

Lang waren Duitsland en Nederland zo ongeveer de enige twee landen waar Mein Kampf een ongemakkelijk taboe was. ,,In de Verenigde Staten, Japan, maar ook Frankrijk, Spanje, België en zelfs Israël was het boek in de handel of de bibliotheek verkrijgbaar.”

In islamitische landen, waaronder Turkije, is Mein Kampf volgens Melching ‘onsmakelijk genoeg reuze populair.’ ,,Dat Adolf Hitler, om het vriendelijk uit te drukken, de joden niet erg goed gezind was, schept in die contreien klaarblijkelijk een band.”

In Duitsland verscheen in 2016 een wetenschappelijke uitgave van het boek met liefst 3700 voetnoten. Alle leugens, halve waarheden, Hitlers virulente antisemitisme en weerzinwekkende rassenhaat werden omsingeld met annotaties.

In islamiti­sche landen, waaronder Turkije, is Mein Kampf onsmake­lijk genoeg reuze populair

Bestseller

© ANP

Melching: ,,Een soort cordon sanitaire van woorden. Je komt zaken tegen als: ‘Pas op, dit is politiek incorrect.’Of: ‘Dit is een leugen.’ Dat werkt averechts. Als voetnoten voortdurend de tekst onderbreken, sla je ze over.”

Overigens geldt de Duitse uitgave bepaald als een bestseller. Er zijn inmiddels ruim 100.000 exemplaren verkocht.

In overleg met uitgeverij Prometheus, een begeleidingscommissie met historici van onder meer het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, koos Melching voor een bondiger aanpak.

Elk hoofdstuk in Mijn Strijd – dat vlot en eigentijds is vertaald door Mario Molegraaf – kent nu een aparte inleiding die de denkbeelden van de auteur in politiekhistorisch kader plaatst. ,,Het is in die zin een boek in een boek geworden.”

Mijn Kamp

De eerste Nederlandse vertaling van Mein Kampf verscheen in 1939 van de NSB-dichter Steven Barends, Mijn Kamp getiteld, om zo dicht mogelijk bij de originele titel te blijven. De totale oplage beliep 150.000 stuks.

Melching: ,,Een nogal plechtstatige vertaling vol Germanismen. Het is nog steeds verkrijgbaar bij tal van antiquariaten, maar de prijs is fors: soms wel 150 euro.”

Op de omslag van Mijn Kamp kijkt Adolf Hitler de lezer ernstig aan: op de cover van Mijn Strijd is de beeltenis van de Führer aller Germanen weggelaten.

Melching is niet bang dat de Nederlandse uitgave lezers rijp maakt voor het gedachtegoed van de dictator. ,,De inhoud deugt niet, dat zal ieder mens dat bij zijn verstand is erkennen. Bovendien weten we waartoe Hitlers opvattingen hebben geleid.”

De inhoud deugt niet, dat zal ieder mens dat bij zijn verstand is erkennen

Straf

Adolf Hitler schreef zijn Weltanschauung tijdens zijn internering in Landsberg nadat hij in 1923 tijdens de Bierkellerputsch had gepoogd de macht in München te grijpen om uiteindelijk het Duitse staatsgezag omver te werpen.

De rechters spaarden de voormalige Oostenrijkse Soldaat Eerste Klas, onder de indruk van zijn Duitse patriottisme. Van de straf van vijf jaar zat hij slechts 13 maanden uit. Aldus kon hij ongestoord werken aan de boekstaving van zijn politieke denkbeelden. Op een typemachine die hem was geschonken door een bewonderaarster.

Ook dicteerde hij stukken aan Rudolf Hess, Hitlers latere plaatsvervanger. Adolf Hitler noemde zijn gevangenschap cynisch ‘mijn universitaire opleiding op staatskosten.’

Jodenhaat

In deze periode metselde hij het fundament voor zijn levensbeschouwing. Duitsland moest weer welvarend, trots en solidair zijn. De joden dienden uit Duitsland verwijderd te worden (Melching: ‘Hij had geen idee hóe’) en de na de Eerste Wereldoorlog gebroken natie moest een supermacht worden en Lebensraum in het Oosten zekerstellen. Voor de goede verstaander: oorlog derhalve met de Sovjet-Unie.

Toch stelt Melching dat zijn opvattingen destijds niet exceptioneel waren. ,,Antisemitisme heerste in heel Europa. Sterker: Duitsland was voor de opkomst van Hitler gematigder dan Frankrijk wat Jodenhaat aangaat.

,,En het Oosten? Daar was immers het verwerpelijke communisme aan de macht. Velen zagen Nazi Duitland als een bolwerk tegen de goddeloze bolsjewieken.”

Op papier

Dikwijls is Mein Kampf ‘griezelig profetisch’, stelt Melching. ,,Eerst moest Frankrijk op de knieën, daarna had Duitsland de handen vrij om Rusland aan te vallen. En de joden werden door de Neurenberger Rassenwetten in 1935 gedegradeerd tot tweederangs burgers. Het staat, een decennium eerder, allemaal op papier.”

Tijdens het nazibewind groeide Hitler uit tot een profeet en Mein Kampf uit tot een bijbel. Tot 1930 oversteeg de verkoop niet de 50.000 – in 1939 waren er bijna 6 miljoen verkocht en in 1943 (het jaar waarin het Rode Leger bij Stalingrad de Wehrmacht een beslissende nederlaag toebracht) 10 miljoen. Tot vreugde van de Führer, die er schathemeltje rijk van werd.

Zo werd het boek cadeau gedaan bij huwelijken en waren gemeenten gedwongen het levenswerk van de dictator aan te schaffen. Partijleden bezaten het vanzelfsprekend, maar of iedereen het ook daadwerkelijk las is de vraag.

Schildertalent

Hitlers zelfingenomenheid was vaak hemeltergend. ‘Op de Realschule was ik verreweg de beste tekenaar van mijn klas geweest’, noteerde hij. ‘Er was soms één punt van zorg: mijn talent voor schilderen leek te worden overtroffen door dat voor tekenen, vooral op bijna alle gebieden van architectuur.’

Hier sprak de mislukte zondagschilder die het zou schoppen tot de grootste oorlogshitser uit de geschiedenis van de mensheid.

Toen in 1945 de rook in Duitsland letterlijk was opgetrokken beseften miljoenen Duitsers dat ze zich beter van Mein Kampf konden ontdoen. Vele exemplaren werden verbrand of, in een tijd waar aan alles gebrek was, als wc-papier gebruikt.

Hoewel Adolf Hitler als volksmenner aanzienlijk meer kwaliteiten bezat dan als volksschrijver, is Mein Kampf – verbijsterend genoeg een uitgeschreven oorlogsscenario en de gedrukte opmaat tot rassenwaan – een intrigerend tijdsdocument. Hoe verwerpelijk en huiveringwekkend ook.