Wurgen en ‘smokkelbewaarder’: Wat is er aan de hand in gevangenis Lelystad?

Verboden liefdesrelatie tussen cipier en crimineel, een ‘smokkelbewaarder’ en vechtpartijen. Het aantal ernstige incidenten in de gevangenis van Lelystad steeg fors in 2019. Ook lopen er twee integriteitsonderzoeken. Hoogleraar criminologie Miranda Boone: ,,Veiligheid in gevangenissen staat onder druk.”
Stefan Keukenkamp

 

PREMIUM
Van ‘smokkelbewaarder’ tot geheime liefde: verdubbeling ernstige incidenten in bajes Lelystad
Lees meer
In alle vroegte schrijft een gevangene op zijn cel een brief. Het is 26 februari 2019, de meeste gedetineerden liggen nog op één oor. Het gaat om een liefdesbrief. De crimineel is tot op zijn oren verliefd op een bewaarster. Enkele uren later wordt zijn cel onderworpen aan een inspectie.
Daarbij stuit een collega-inrichtingswerker op het liefdesepistel. Tijdens het lezen valt de PIW’er van de één in de andere verbazing. De brief – geschreven door de gevangene – blijkt gericht aan zijn vrouwelijke collega.
Brief met liefdesrelatie
Uit de brief leidt hij af dat de bewaarster van de PI in Lelystad een geheime relatie onderhoudt met de gevangene. Dan gaan alle alarmbellen af. Toenmalig vestigingsdirecteur Obe Veldman besluit om haar de toegang tot de inrichting te ontzeggen. Het integriteitsonderzoek loopt nog, laat huidig PI-directeur Ruut Bernsen desgevraagd weten.

Hoewel het in Nederland­se gevangenis­sen relatief goed gaat, staat de veiligheid de laatste tijd onder druk
Miranda Boone, Hoogleraar criminologie
De PI-directeur heeft die week zijn handen vol. Een dag eerder is het ook al misse boel. Eén van zijn gevangenen is Gökmen Tanis, de verdachte van de schietpartij op het 24 Oktoberplein in Utrecht op 18 maart.
Mishandelen bewaarder
Tanis gaat door het lint. Hij zit op dat moment ruim anderhalve maand in detentie in Lelystad op verdenking van verkrachting. Op die bewuste 25ste februari, drie weken voordat hij tot zijn fatale daad in Utrecht komt, mishandelt hij een bewaarder.
In twee dagen gaat het twee keer goed mis in de Lelystadse PI. Uiteindelijk werden tussen januari en november 2019 elf ernstige incidenten gemeld. Een jaar eerder waren dat er nog vijf.

Pi Flevoland – Locatie Lelystad. ID8158
Ernst van meldingen valt op
Ook de ernst van de incidenten valt op. Naast de verboden liefdesrelatie loopt er nóg een intern onderzoek naar een bewaarder die hielp met smokkel in de bajes. Ook deze medewerker is de toegang tot de PI ontzegd. In juni werd een andere bewaarder in een wurggreep gehouden. Bij andere incidenten ging het om vechtpartijen, agressie en twee zelfdodingen.
De PI in Lelystad kampt met fors meer incidenten dan gevangenissen in de regio zoals PI Zwolle en Zutphen. In Zwolle waren vijf incidenten, in Zutphen één incident (zie kader). Volgens vestigingsdirecteur Bernsen heeft dat meerdere redenen. PI Lelystad is met 620 gevangenen bijvoorbeeld een stuk groter. Eén van de grootste gevangenissen van het land.

Integri­teit is een belangrijk onderdeel bij de werving van nieuw personeel en is een regelmatig terugke­rend onderwerp binnen onze organisa­tie
Ruut Bernsen, PI-directeur
Complexe problematiek
,,Wij huisvesten zeer diverse doelgroepen: arrestanten met vaak complexe problematiek, gedetineerden in het huis van bewaring waarbij nog veel onzekerheid heerst over het proces en gedetineerden in de gevangenis die soms tegen een lange straf aankijken. Bij de steeds complexere doelgroepen en alle problematiek die daarmee samenhangt, horen helaas ook incidenten.”
Hoogleraar Miranda Boone deed onderzoek naar het leefklimaat in gevangenissen. ,,Hoewel het in Nederlandse gevangenissen relatief goed gaat, staat de veiligheid de laatste tijd onder druk”, stelt ze. ,,Dat komt onder meer door verhoogde werkdruk en sluiting van gevangenissen. Veel goede bewaarders zijn weggegaan vanwege bezuinigingen. Daarnaast zien we meer gedetineerden met ernstigere problematiek.”

© Marnix Schmidt
‘Topje van de ijsberg’
Justitievakbond Juvox denkt dat het aantal meldingen dat openbaar wordt gemaakt nog maar het topje van de ijsberg is. Daarom heeft de vakbond medewerkers in PI’s opgeroepen om hun ervaringen met veiligheid in gevangenissen zoals de PI Lelystad via een enquête te delen. ,, Met de uitkomsten van die enquête zullen wij eind januari het gesprek aangaan met de hoofddirecteur van die dienst”, aldus voorzitter Marcel Smit.,,Met alleen extra geld los je het probleem niet structureel op. Je hebt ook gewoon extra mensen nodig.”
Justitietak van FNV deed onlangs onderzoek naar de werkdruk. Vakbondsleider Yntse Koenen: ,,Uit ons onderzoek onder ruim 1500 collega’s bij DJI blijkt dat de werkdruk tot onveilige situaties leidt. Er moet fors meer personeel bij, want de populatie wordt steeds zwaarder en agressiever. Dat gaan we ook eisen van het kabinet.”

Er moet fors meer personeel bij, want de populatie wordt steeds zwaarder en agressie­ver. Dat gaan we ook eisen van het kabinet
Yntse Koenen, FNV
‘Koop wel een paar honden’
Advocaat en politicus Theo Hiddema is bekend met de problematiek in ‘Lelystad’. ,,Er is gewoon corruptie. Ik geloof nooit dat het enkel om deze elf incidenten gaat. Als dat wel zo is: tel je zegeningen PI-directeur, maar koop wel een paar honden.”
Volgens PI-directeur Bernsen is het hoge aantal incidenten geen reden dat hij in oktober de voormalige directeur Obe Veldman heeft vervangen. Hij noemde zich eerder in gesprek met de Stentor ‘misschien wel de softste gevangenisdirecteur van Nederland’. ,,Na 8 jaar vestigingsdirecteur te zijn geweest van PI Zutphen was ik toe aan een nieuwe uitdaging.”
Sanctiekaart ingevoerd
Om de incidenten het hoofd te bieden is onlangs een nieuwe zogenoemde ‘sanctiekaart’ ingevoerd. Daarbij zijn de straffen op het toepassen van geweld verhoogd. Dat komt bovenop de huidige straffen. Op geweld staat altijd een plaatsing in de isoleercel.
Over de integriteitsschendingen door personeel wil Bernsen enkel kwijt dat de onderzoeken nog lopen vanwege privacyredenen. ,,Integriteit is een belangrijk onderdeel bij de werving van nieuw personeel en is een regelmatig terugkerend onderwerp binnen onze organisatie”, besluit Bernsen.
Datalek in PI Zwolle
In de gevangenis in Zwolle deden zich tussen januari en november 2019 vijf incidenten voor. Het ging onder meer om een datalek, waarbij een strafdossier bij een andere gedetineerde terecht kwam dan waarvoor het bestemd was. Daarna nam de gevangene het dossier mee naar huis toen hij uit detentie werd ontslagen.
Het is onduidelijk hoe de gevangene het dossier in handen kreeg. Uiteindelijk is het dossier opgehaald en teruggebracht naar het advocatenkantoor. In Zutphen vond in de eerste elf maanden van dit jaar één incident plaats. Daarbij gingen twee gevangenen met elkaar op de vuist. In december is er ook een spitactie geweest vanwege drugssmokkel, maar dit incident is nog niet op de lijst met incidenten opgenomen.